© Vangelo di Giovanni 2001. Traduzione in sardo campidanese, variante del Sarcidano isilese, 
di Antioco e Paolo Ghiani. Consulenza esegetica di Antonio Pinna.
Proposta di traduzione di Paolo Ghiani con osservazioni di Antonio Pinna e di Antioco Ghiani.

Giuanni 14, 1-31

Gv 14,23-29 VI Dom di Pasqua Anno C - 20 maggio 2001

Gv 14,15-16.23-26 Pentecoste Anno C  - 3 giugno 2001

Prima proposta e prima revisione Ghiani 

 

1 "Non lasseis chi su coru de bosatrus siat assustrau. Est a crei a Deus e a crei a mimi puru.
2 In domu de su Babbu miu ddu at logu meda. Chi non fiat aici si dd'ia nau. Deu andu a s'aprontai unu logu;
3 e candu ap'essiri andau e s'ap'ari aprontau unu logu, torru a benni e sind'ap'a pigai cun mimi po essiri bosatrus puru innui seu deu.
4 E de su logu a innui andu deu bosatrus connosceis sa bia".
5 Tomasu ddi narat: "Sinniori, no iscieus a innui andas, comenti podeus connosciri sa bia?".
6 Gesus ddi narat: "Deu sa sa bia, sa beridai e sa vida. Nemus benit anca est Babbu miu chi non benit cun mimi (chi non po mesu miu).
7 chi connosceis a mimi eis a connosci fintzas e a su Babbu miu: bosatrus ddu connosceis giai de imòi e dd'eis biu".
8 Ddi narat Filipu : "Sinniori, amostasì a Babbu tuu e a nosu si bastat".
9 Gesus ddi narat: "De meda tempus seu cun bosatrus e tui non m'as connotu, Filipu? Chini at biu a mimi at biu a su Babbu miu. Comenti tui naras: "Amostasì a su su Babbu tuu?
10 Non creis ca deu seu cun su Babbu miu e su Babbu miu est cun mimi? Is fueddus chi deu si naru non ddus naru de sei mia, ma est su Babbu miu, abarrendi cun mimi, chi fait is operas suas.
11 Creeimì: deu seu cun su Babbu miu e su Babbu miu est cun mimi; chi non prus creèi ais operas e totu.
12 Si nau sa beridai, chini creit a mimi at a fai issu puru is operas chi fatzu deu e nd'at a fai prus mannas de icustas, ca deu andu anca est su Babbu miu.
13 E cali si siat cosa eis a pedìri a nomini miu deu dd'ap'a fai, poita su Babbu miu arrìciat gloria in su Fillu suu.
14 Chi m'eis a pediri cali si siat cosa a nomini miu deu dd'ap' a fai.
15 Chi m'istimais, eis a fai su chi deu s'apu pretzetau;
16 e deu ap'a pregai a su Babbu miu e issu s'at a donai un'atru Agiudu, chi abarrit cun bosatrus po sempiri,
17 su Spiridu de beridadi, cussu chi su mundu (totus?) non podit arriciri, ca non ddu bit e no ddu connoscit. Bosatrus ddu connosceis, ca bivit cun bosatrus e at essiri aintru de bosatrus.
18 Non s'ap'a lassai òfrunus, ca ap'a torrai a benni anca est bosatrus.
19 Ancora unu pagheddu e sa genti non m'at a biri prus, ma bosatrus m'eis a biri, ca deu seu biu e bosatrus puru eis a bivi.
20 Cussa dì eis a isciri ca deu seu cun [su] Babbu miu e bosatrus seis cun mimi e deu cun bosatrus.
21 Cussus chi faint su chi narant is pretzetus mius m'istimant e su Babbu miu at a istimai a is chi istimant a mimi e deu puru ddus ap'a istimai e m'ap' a fai biri de issus. //

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

14 Chi m'eis a pediri calisisiat cosa a nomini miu deu dd'ap' a fai.
15 Chi m'istimais, eis a fai su chi nant is fueddus mius;
16 e deu puru ap'a pregai a Babbu miu e issu s'at a donai un'atru Amparu, chi abarrit po sempiri cun bosatrus,
17 su Spiridu de beridadi, cussu chi non podint arriciri totu is chi non creint, ca non ddu bint e no ddu connoscint. Ma bosatrus gi ddu connosceis, issu bivit cun bosatrus e at essiri cun bosatrus.
18 Non s'ap'a lassai comenti chentza de babbu e chentza de mama, ca ap'a torrai a benni acanta de bosatrus.
19 Ancora unu pagheddu e sa genti non m'at a biri prus, ma bosatrus invecis m'eis a torrai a biri, ca deu ap’a tenni vida e bosatrus puru eis a tenni vida.
20 Cussa dì, candu custu at a sussediri, eis a isciri ca deu seu impari cun Babbu miu e bosatrus seis cun mimi e deu cun bosatrus.
21 Totu cussus chi faint su chi naru deu m'istimant e Babbu miu at a istimai a is chi istimant a mimi e deu puru ddus ap'a istimai e m'ap' a fai biri de issus. //

 

22 Giudas, non cussu chi ddi narànt Iscariotu, ddi narat a Gesus: «Su Sennori, ita est sussediu ca ti depis fai connosci a nosu e no a su mundu (totu sa genti?)?».
23 E Gesus arrespundendi dd'iat nau: «Chi unu m'istimat at a chistiri su fueddu miu, e su Babu miu dd'at a istimai e nosu eus a benni acanta sua e eus a fai (morada?) aposentu cun issu. (Eus a bivi cun issu?). 

24 A chini no m'istimat non chistit is fueddus mius: e su fueddu chi ascurtais no est su miu, ma de Babu miu chi m'at mandau.

 

22 Giudas, non Giudas su chi fut allumingiau Iscariotu, ddi narat a Gesus: "Signori, cumenti iat essi ca ti depis fai connosci de nosu e non de totus?".
23 E Gesus dd'at arrespustu e dd'at nau: "Totu cussus chi m'istimant, ant a fai su chi ddis naru deu, e su Babbu miu ddus at a istimai e nosu eus a benni anca 'e issus e eus abarrai impari cun issus. 24 Totu cussus chi no m'istimant, no ant a fai su chi ddis naru deu: e su fueddu chi ascurtais no est de mimi, ma de Babbu miu chi m'at mandau.

 

 

 

25 S'apu nau custas cosas candu fia impari cun bosatrus.
26 Ma cussu chi donat agiudu (su Contzoladori), su Spiridu santu, chi Babu miu at a mandai a nomini miu, issu s'at a imparai donnia cosa e a bosatrus s'at a fai arregodai totu su chi deu s'apu nau.
27 Paxi si lassu, sa paxi mia si dongiu. Non comenti dda donat su mundu, deu dda dongiu a bosatrus. Non s'avolòtit su coru de bosatrus e non siat intimorigiau». (Non s'avoloteis in coru e non s'intimorigeis?!?).

 

25 Custas cosas si ddás naru in su mentris chi seu cun bosatrus. 26 Ma s'Agiudu de Deus, su Spiridu santu, chi Babbu miu at a mandai a nòmini miu, issu s'at a imparai dònnia cosa e s'at a fai arregodai totu su chi deu e totu s'apu nau.

27 Paxi est cussu chi si lassu, sa paxi chi si dongiu est sa paxi chi tengiu deu. Non comenti dda donat su mundu, deu dda dongiu a bosatrus. Non lasseis chi su coru de bosatrus siat assustrau e non siat timorosu". 

 

28 Eis ascurtau su chi s'apu nau: Dèu mi nd'andu e torru acanta de bosatrus;
chi m'istimaiais si iais a alligrai ca andu anca est Babu miu, ca Babu miu est prus mannu de mimi.
29 Si dd'apu nau imoi innantis de sussèdiri, poita candu at a sussediri cretais.
30 No ap'a fueddai prus meda meda cun bosatrus, ca est lompendi su prìncipi
(meri)de su mundu
(totu sa genti); e cun mimi non tenit nudda (de biri),
31 ma bisongiat chi totu sa genti totus scipiant ca deu istimu a Babu miu, e  comenti Babu miu m'at pretzetau, aici fatzu deu. Pesaisindi, andeussindi de innoi».

 

 28 Eis ascurtau su chi s'apu nau: deu seu andendimindi, ma ap'a torrai; chi m'istimaiais s'iais a alligrai, ca andu anca est Babbu miu, ca Babbu miu contat prus de mimi.29 Si dd'apu nau imoi, innantis chi sussedat totu custu, poita candu at a sussediri cretais a su chi s'apu nau.
30 Non m'abarrat prus tempus meda po fueddai cun bosatrus, ca est lompendi su primu de icustu mundu, e cun mimi non podit fai nudda.31 Deu ap'a fai inveci comenti Babbu miu m'at pretzetau, e aici totus ant a isciri ca deu istimu a Babbu miu. 
Pesaisindi, andeussindi de innoi".

 

 

 

 

 

 


Note

Gv 14,15 pretzetau : custu "pretzetau" non est chi mi praxiat meda. Un po` ricorda la cartolina precetto di militare memoria, un po' il precetto pasquale e domenicale. Inoltre, mi pare che noi lo usiamo (non molto) per indicare qualche raccomandazione-ordine "preciso", da fare in modo un po' pignolo... Insomma, le connotazioni non sono tanto nella direzione del comandamento dell'amore, quanto nella direzione di una cosa un po' fastidiosa che bisogna fare quasi solo per "ubbidienza formale". Qui "comandamento, parole, parola" sono sinonimi. Anche nell'AT i dieci comandamenti sono "le dieci parole". 

Gv 14,16 e deu : "e deu puru" "e aici deu"? Domanda ad Antonio Piras : 

In Gv 14,16 kai ego (kago)  potrebbe avere il senso di "e anch'io"?  In questo caso sarebbe più espicito il collegamento fra le frasi (che mi sembra al solito trascurato nelle traduzioni): 

"se mi amate" : condizione seguita da due conseguenze: prima conseguenza : "Osserverete..." seconda conseguenza "e anch'io chiederò ... ";   effetto a double face: su / voi che credete amate / vs / mondo = quelli che non credono e non amano/

Gv 14,16 su Babbu miu : d'accordo per usare "Babbu miu", cioè senza articolo e con l'aggiunta del possessivo, per una maggiore naturalezza

Gv 14,16 Agiudu : vedi discussione iniziata per 14,26 "Consoladori" e poi proseguita su "Preguntas e Torradas", voce Paraclito. Usare dunque Amparu ?

Gv 14,16 cun bosatrus po sempiri : ordine più naturale "chi abarrit po sempiri cun bosatrus" ?

Gv 14,17 Spiridu de beridadi : espressione che non comunica molto, a dir la verità. Ldc-Abu la mantiene. NLT He is the Holy Spirit, who leads into all truth.

Gv 14,17 su mundu : = totu i-cussus chi non creint, mettendo poi al plurale i verbi collegati 

Gv 14,17 Bosatrus : in posizione enfatica. Come enfatizzare? Boismard: mais vous, vous connaissez...

Gv 14,17 ddu connosceis, ca bivit cun bosatrus : il contesto immediato (cfr v. 20) mi sembra anche autorizzare un senso dichiarativo di oti , e non causale: voi conoscete che egli vive con voi e sarà con voi. 

Gv 14,17 essiri aintru de bosatrus : non è che la traduzione letterale suggerisca buoni pensieri. Parit una spina chi abarrat aintru ... "en ymin" e "par'ymin"  mi sembrano semplicemente sinonimi. In Gv i sinonimi abbondano (cfr cap. 21: amare, pascere, pecore..." sempre variati. Ldc-Abu : "è con voi e sarà con voi sempre".

Gv 14,18 òfrunus : se si esplicitasse, ho l'impressione che si comunicherebbe con più accuratezza e con più naturalezza: no s'ap a lassai comenti 'e sentza  'e babbu  e sentza 'e mamma

Gv 14,18 anca est : mi sembra troppo locale ed esteriore. io cercherei dalla parte di "accanta" (del resto traduzione letterale di pros greco.

Gv 14,19 m'eis a biri : ancora per collegare meglio le frasi (e così rendere più chiaro il senso): m'eis a torrai a biri

Gv 14,19 seu biu : mi sembra che tradurre letteralmente non aiuta ad accorgersi che Gv mischia i punti di vista temporali : del tempo del discorso (prima della morte) e del tempo della scrittura (dopo la risurrezione e nella vita della chiesa) [ne ho parlato altrove per Gv, ma dove?]. Dal punto di vista del discorso, qui il presente equivale di per sé a un futuro: mi vedrete di nuovo, perché io vivrò (di nuovo) e anche voi così vivrete. 

Io non esiterei a mettere il futuro, anche ricorrendo al giro di frase sardo "tenni vida" e inoltre distinguerei un po` di più le frasi con un punto e virgola: Ancora unu pagheddu e sa genti non m'at a torrai a biri prus, ma bosatrus invecis m'eis a torrai a biri;  ca deu ap'a tenni vida e bosatrus puru eis a tenni vida. 
Se torrai a biri inserito anche nella prima parte sembra pesante, si può togliere; l'ho inserito per mostrare la correlazione delle frasi.
Se inserire il futuro sembra azzardato, si può sempre dire: ca deu tengiu vida ecc.

Gv 14,20 Cussa dì : UBS Help suggerisce di esplicitare il significato di "quel giorno" per far capire che si tratta del dopo risurrezione e non dell'ultimo giorno: si potrebbe (se non sembra esagerato) dire: Cussa dì, candu custu at a capita/sussediri... 

Gv 14,20  eis a isciri : ymeis e anche ego espressi in greco e in posizione enfatica: quindi meglio tradurli tutte e due esplicitamente e con il giusto risalto: bosatrus eis a isciri de mimi ca deu ... 

Gv 14,20  seu cun : è vero che al v. 17 par'ymin e en ymin appaiono sinonimi, tuttavia qui potrebbe apparire poco dire semplicemente "sono con" e di fatto alcune traduzioni tendono a rafforzare. Cfr Ldc-Abu "sono unito a...". Si potrebbe aggiungere "impari cun" ? Volendo proprio andare sul teologico e far allarmare qualche teologo magisteriale si potrebbe pensare a "totunu". Ma meglio non far sorgere dubbi di pantesimo in chi vede la dottrina trinitaria anticipata di qualche secolo nei vangeli. 

Gv 14,21 cussus chi faint su chi narant is pretzetus mius : ingegnoso, ma un po' lungo. Come accorciare? Lasciando al singolare ? Se poi si rinuncia a usare "pretzetu" (cfr sopra e sotto), basterebbe dire: (Totu) Cussus chi faint/Chi fait su chi (ddi) naru deu,  ...

Inserire "Totu... totus ... " pùo preparare la domanda di Giuda, così come la abbiamo già tradotta.

Gv 14,22 ddi narànt : è già ridondante il raddoppiamento "ddi... a Gesus", ma raddoppiare tutto due volte suona male. Anche "cussu" non suona troppo bene. Magari si potrebbe specificare: Giuda, non Giuda soprannominato Iscariota. ... 
Inoltre: domando se l'usare sempre il raddoppiamento "ddi ... a ..." non dia un tono troppo colloquiale. 

nAGh: Giuda... : chi traduseus “Giuda, non Giuda allumingiau Iscariotu” mi parit feti italianu furriau a sardu, po essiri prus naturali srebit a nai “su chi fut o su chi est...” a segundi de cumenti si ponit in su tempus su chi contat.

- mi parit ca apu nau un’atra borta ca “cussu” si podit fai prus pagu grai umperendi sa forma crutza “su”, candu propriu non fait a ndi ddu tirai. Torrendi invecis a “ddi...” pentzu chi siat una carateristica de su sardu chistionau su de cicai su riferimentu arripitendi su pronomini, ma chi ndi ddu tiraus, s’arriscu est chi invecis de sardu assimbillit prus a s’italianu.

Gv 14,22 Su Sennori : qui l'uso del vocativo sardo non so troppo perché ma mi lascia un po' perplesso. Cf. osservazioni di Socrate Seu non so ora dove.

nAGh: in Lc 6,46 iaus postu “Sennori” e agoa – viste le note – iaus aciuntu s’artìculu. Chi “Sennori” si ponit a su paris de unu nòmini propriu (“Gesus” po nai)  tandus s’articulu no andat beni, ma chi ddu poneus a su paris de ”Maistu” o de “meri”, tandus in sardu si podit ponni , sentza de timoria fintzas e s’articulu. ??

Gv 14,22 ita est sussediu : tradurre letteralmente qui distrae dal punto pertinente della domanda: non si tratta di chiedere "che cosa è successo", ma di capire come è che succede quello che segue. In sardo: comenti iat a essi ca... 

Gv 14,22 connosci a nosu: "fai connosci" per "rivelare" va anche bene. Ma si dice: "fai connosci a" oppure "fai connosci de nosu" ?

Gv 14,22 no a su mundu : uso di "mondo" in Gv da sviluppare magari in una "pregunta e torrada". Qui equivale a "totus": "a nosu e non a totus?" 

Gv 14,23:  E Gesus arrespundendi dd'iat nau : 
a) Intanto "dd'iat nau" o "dd'at nau" ? 
b) Poi: Non so se sia il caso di introdurre un gerundio sardo dove il greco non ce l'ha (lett. "rispose e disse").  Circa questa costruzione semitica, vedere se continuare a tradurla sempre abbastanza letteralmente, oppure se, in questi casi di effettiva risposta,  non considerare il secondo verbo "e disse" come l'equivalente dell'ebraico "le'mor" ("per dire") e dei nostri due punti: "rispose e disse = rispose : ". Così almeno in italiano. 
In sardo, è più naturale dire "arrespundendi dd'iat nau" oppure "at arrespustu e dd'at nau" oppure "dd'at arrespustu e dd'at nau" oppure semplicemente "dd'at arrespustu" ? 

nAGh: cfr. nota cosa tua in Lc 5,5: At arrespustu Simoni, e at nau: mi sembra che si appesantisce. Anche perché mi sembra che il sardo sopporta abbastanza normalmente il giro semitico: E Simoni arrespundendi dd’iat nau: Su maistu, ...”.
- tocat a biri chi est mellus a ponni sempri e feti: “dd’at arrespustu

Gv 14,23 Chi unu: Si potrebbe lasciare, dopo essere tuttavia consapevoli che la condizionale equivale in questo caso a dire: "tutti quelli che...". 
Tuttavia, se si vuole mostrare più chiaramente il nesso con la domanda precedente, si può riprendere il termine usato prima: "e no a totus? .... "Totus cussus chi m'istimant, ...".
Se si incontrano difficoltà o dubbi nel ricostruire tutta la frase al plurale, si potrà tornare al singolare: Dogniunu chi m'istimat,... 
Il senso sta nel passaggio da una equivocata rivelazione esteriore e spettacolare (sinaitica...), a una rivelazione personale e intima, ma non esclusiva. 
Adattare la frase opposta al negativo in modo parallelo.
"A chini..." : non so se si capisca subito che non si tratta di un dativo...

Gv 14,23  chistiri su fueddu miu:  a parte che il verbo "chistiri", come altre volte detto, non mi piace (noi non lo usiamo), ma considerando anche il suo eventuale scarso uso in una eventuale "koinè", non sarebbe meglio esplicitare la frase: "farà quello che io dico": "totus cussus chi m'istimant, ant a fai cussu chi deu ddis naru (a fai).
Adattare di conseguenza la frase opposta in modo simmetrico.

nAGh: “cussus.....cussu” cfr. Gv 14,22 assumancu sa de duas bortas deu ia a ponni feti “su”

Gv 14,23 eus a fai (morada?)  : va bene per l'esplicitazione "vivere con".

nAGh: “fai morada” no est chi siat comunu meda (deu no dd’ia mai intèndiu). “Essi de domu” ?? perou bolit narri feti : ”avere familiarità” e non propriu “vivere con” ?

Gv 14,25 candu fia : Tenuto conto che l'evangelista mescola i tempi dei fatti e i tempi della scrittura, io omologherei come prima al tempo dei fatti: Io vi sto dicendo queste cose mentre sono ancora con voi, e in costruzione anticipante sarda: custas cosas si ddás naru in su mentris chi seu cun bosatrus (?).

Gv 14,26 su Contzoladori : assolutamente non proseguire questa cattiva "tradizione di traduzione" iniziata con Lutero. La discussione è per altro infinita. Io sceglierei un termine generico, come "s'Agiudu de Deus". Vedi discussione proseguita su "Preguntas e Torradas", alla voce Paraclito.

Gv 14,26 a bosatrus : il raddoppiamento "a bosatrus ... s'... " mi sembra pesante.  Inoltre, le due frasi sono in realtà sinonime.

Gv 14,26 deu s'apu nau  : io tradurrei l'enfasi di "ego" (per quei manoscritti che lo attestano): deu etotu s'apu nau.

Gv 14,27 Paxi si lassu : e se si esplicitasse un po` di più l'aspetto "testamentario" : "paxi est cussu chi si lassu, sa paxi chi tengiu deu est cussa chi si dongiu (cussa chi si dongiu est sa paxi chi tengiu deu ). 

Gv 14,27 s'avolòtit ... intimorigiau : nei racconti della passione il primo termine traduceva thorubos. Qui si tratta non di "tumulto", ma di "paura"; il secondo termine lo si ritrova (come radice) in Ap 21,8, che Cei traduce "vili".
Altro giro di frase possibile: Non lasciate che il vostro cuore si ... 

nAGh:
atru modu: “non s’assustrit su coru... e

Gv 14,28 Dèu mi nd'andu : dèu seu andendimindi, ma ap'a torrai (anca de bosatrus) [non tradurrei accanta de: mi sembra pesante]. Il presente è chiaramente in senso di futuro. Come nell'espressione "andu e torru".

Gv 14,28 est prus mannu : in sardo porta ad un equivoco o ad una frase lapalissiana: è chiaro che il babbo è più grande di età del figlio. 
Si tratta di una "maggiore grandezza" nell'ordine dell'importanza di chi manda rispetto a chi è mandato, di chi fa la volontà di ... 
Io comincerei a cercare dalla parte di una traduzione come: conta prus de mimi. 

Gv 14,29 sussediri... cretais : Per "credere" altre volte abbiamo discusso se in sardo un uso assoluto del verbo "credere" sia naturale. "crediate a me, a quello che vi ho detto, ecc.
Così  anche per "sussediri". Così com'è la frase non suona bene. 
Provare a esplicitare e cambiare ordine di parole? "Prima che tutto questo succeda ... 

Gv 14,30 meda meda : ormai sapete che la vostra "tendenza" è quella di fare una traduzione tendente al "molto"  colloquiale. Che qualche volta, come qui, è troppo. 
Io ricorrerei a una espressione simile a quella usata per Gv 13: Non m'abarrat prus tempus meda po fueddai cun bosatrus, ...

Gv 14,30 su prìncipi (meri)de su mundu : espressione giovannea cf 12,31 e 16,11; cf varianti : 2Cor 4,4 (il dio di questo tempo); cf anche 1Cor 2,6-8; Ef 2,2; 6,12. 
Archon : nell'espressione "archiereus"  Socrate Seu ha usato "su prus in altu de sos predis maioris" . "Su prus in altu in custu mundu" ?

nAGh:Su prus in artu ....ma cun mimi non tenit nudda de fai” custa frasi no dd’apu cumprendia beni. Candu dd’apu ligia sa primu borta e fintzas e ligendi is notas (ca no m’arregodàt totu sa chistioni), siat “su meri de su mundu” siat “su prus in artu in custu mundu” m’ant fatu pentzai a Deus e invecis est propriu su contrariu, ca si bolit narri s’aremigu. Fintzas e chi custu si podit crariri in is notas chi s’ant a ponni, perou chi sa cosa fut pagu pagu prus crara, iat essiri mellus.

“ma cun mimi non tenit nudda de fai” custa puru non si cumprendit beni, assimbillat a “con me non c’è niente da fare”, ma non tenit sa propria frotza. “ma cun (contras a) mimi non podit fai nudda”

Gv 14,31 bisongiat ...Bisongiat  non c'è in greco, e non ci sono grossi vantaggi di senso o di eleganza per inserirlo. Meglio, caso mai,  riordinare (cf NLT) : "ma cun mimi non tenit nudda de fai. Deu ap'a fai inveci comenti Babu miu m'at pretzetau, e aici totus ant a isciri ca deu istimu a Babu miu.