© Vangelo di Luca 2004.
Traduzione dal greco in sardo campidanese, variante del Sarcidano isilese, di Antioco e Paolo Ghiani.
Traduzione dal greco in sardo logudorese di Socrate Seu.
Consulenza esegetica di Antonio Pinna

 

Luca 9,28-36 Prima e seconda bozza (prima a colonna a sinistra il testo di Marco 9,2-10
per un confronto sinottico

azzurro: solo Mc ;   giallo : solo Lc   rosso: solo Mt   verde: Mc+Lc   Mt+Lc   Mt+Mc   Mt+Mc+Lc 

Mc 9,2-10 Agoa de ses dis, Gesùs pigat a Perdu e a Giacu e a Gianni (diverso ordine) e nci ddus iat portaus a pitzus de unu monti artu, ind’unu logu a parti, feti a issus.

Lc 9,28-36 28 Tandus est sussediu ca unas otu dis apustis de totus custus fueddus, at pigau a Perdu e a Giacu e a Giuanni (diverso ordine) e nc’est artziau a su monti a pregai.

 

Lc 9,28-36 28 Tandus fut sussediu ca una cida apustis de totus custus fueddus, at pigau
a Perdu e a Giuanni e a Giacu e nci fut artziau a su monti  a pregai.

3E fut istetiu tramudau ananti insoru
e is bestiris (imàtia) si ddi fiant fatus luxentis, e nidus meda chi perunu lissieri in sa terra ddus iat ai potzius fai aici nidus.
  4E ddis fut aparessiu Allìas cun Mosè e fiant fueddendi cun Gesùs.

 



  5E iat arrespustu Perdu, e narat a Gesùs: «Maistu (rabbì), est bellu po nosu a essiri innoi! Fatzaus tres barracas (una a tui, una a Mosè e una a Allìas». 6Ca no isciat su chi fiat nendi, ca fiant spantaus.
  7E ndi fut calàda una nui chi ddus iat imboddiaus cun s’umbra e de sa nui ndi fut lompiat una boxi: «Custu est su Fillu miu istimau, ascurtaiddu!».

29 E candu issu megat de pregai sa bisura de sa cara sua s’est fata atra  e su bestiri (imatismòs) su lampàt a su luxentori.
30 E mira duus ominis fiant fueddendi cun issu: custus fiant Mosè e Allìas, issus cumpartus in gloria fueddànt de s’andàda sua, cussa chi fiat po lompi a cumpridura in Gerusalemi.
32 Perdu e is chi fiant cun issu fiant calamaus de sonnu, ma iant aguantau scidus biendi sa gloria sua e is duus ominis presentis cun issu.
33 Tandus est sussediu candu cuddus fiant separendusì de issu ca
Perdu at nau a Gesus: «Su maistu (epistàta), est bellu po nosu a essiri innoi; e eus a fai tres tendas, una po tui e una po Mosè e una po Allìas», (diverso ordine);  issu no isciat ita fiat narendi.
34 In s’interis chi issu fiat narendi custas cosas nd’est bennia una nui e ddus at imboddiaus cun s’umbra. Tandus issus ant timiu intrendudinci a sa nui.
35 E una boxi nd’est bessia de sa nui e at nau: «Custu est su Fillu miu, su sceberau; ascurtaiddu».

29 E fut sussediu candu issu megat de pregai ca sa bisura de sa faci sua si fut fata un'atra e su bestimentu suu si fut fatu  nidu luxenti.

30 E in s'ora duus ominis fiant fueddendi cun issu: custus fiant Mosè e Allìas,
issus aparessius in gloria fueddànt de s'andàda sua, cussa chi fiat po lompi
a cumpridura in Gerusalemi.
32 Perdu e is chi fiant cun issu
ddus iat apretaus su sonnu, ma candu si ndi funt scidaus beni ant biu sa gloria sua e is duus ominis presentis cun issu.
33 Tandus fut sussediu, candu cuddus fiant dispedendisì de issu, ca Perdu at nau a Gesus: «Su meri, est una sorti po nosatrus a essiri innoi, ca aici podeus fai tres tendas, una  po tui, un'atra po Mosè e un'atra ancora po Allìas», chentza de isciri de ita fiat fueddendi.
34 In s'interis chi issu fiat narendi custas cosas, ndi fut  bennia una nui e ddus amantàt cun s'umbra, e ant fintzas e tìmiu candu issus nci funt intraus aintru de sa nui. 35 E una boxi ndi fut bennia de sa nui e at nau: «Custu est Fillu miu, su chi apu sceberau; ascurtaiddu». 

8Totu ind’una castiendisì a ingiriu no iant biu prus a nemus, ma feti a Gesùs cun issus.9E abascendindi de su monti ddus iat pretzetaus chi no essant nau a nemus su chi iant biu, innantis chi su Fillu de s’omini fessit arresuscitatu de is mortus. 10E issus s’iant apumpiau sa cosa, chistionendi ita iat a essiri custu “arresuscitai de is mortus”.

36 E candu sa boxi fut bessendindi Gesus s’est agatau solu. 

E issus funt abarraus citius 
e in cussas dis no iant contau a nemus su chi iant biu.

36 E candu sa boxi ndi fut bessia ant agatau a Gesus a solu. 

E issus funt abarraus citius e no ant contau nudda a nemus de su chi iant biu in cussas dis.

Note 2001

Note

 

osservazione sinottica: il verde dovrebbe contenere parole o radici identiche sia in Mc che in Lc, il giallo e l'azzurro non dovrebbero contenere parole o radici uguali, ma termini propri a Mc o Lc.


nAGh: deu ia a cambiai totu is tempus  "passaus de pagu" (passati prossimi) de is verbus intransitivus ‘‘est sussèdiu, est lòmpiu, est artziau’’ cun is passaus de ora (passati remoti) ‘‘fut (fiat)sussèdiu, fut lòmpiu, fut artziau ecc.’’

 

Lc 9,28 diverso ordine : Lc pone prima Giovanni. Cfr. la coppia Pietro e Giovanni in Atti.

 

Lc 9,28 unas otu : Luca conta una settimana al modo romano (otto giorni), mentre Mc conta una settimana al modo ebraico (sei giorni). Da questo punto di vista si potrebbe tradurre: "apustis de una xida" 
nAGh: di ordine ortografico “cida

 

Lc 9,29 lampàt : di per sé è ancora dipendente da egeneto: "si fiat fatu... "
nAGh: E candu issu megàt de pregai “sa bisura de sa cara sua” “si fut fata atra” e “su bistiri suu lampàt “…
1°- “bisura e cara” bolint nai giai giai sa propria cosa e, fintzas e chi est berus ca non nci at duus sinònimus chi  siant ugualis ugualis de sentzu, est berus pero’ ca naraus chentza de diferèntzia: est de bisura mala, est de cara mala; portat una bisura! portat una cara! ecc., sempri chistionendi de sa faci. Tandus fortzis innoi est mellus a umperai faci de fasi de cara: E candu megàt de pregai sa bisura de sa faci (cosa) sua si fut fata
2°- si fut fata atra: mi parit pagu crara, dificili a dda cumprèndiri. S’iat a podi narri: si fut fata diferenti, o a su mancu a aciùngiri s’artìculu??:
si fut fata un’atra (cosa) – si fut fata totu atra cosa.

 

Lc 9,33 Su maistu (epistàta) : Al posto di rabbì dei sinottici, Lc ha epistàta, sempre al vocativo, e sempre in bocca ai discepoli, eccetto 17,13. Low-Nida ha : a person of high status, particularly in view of a role of leadership - 'leader, master'. Come potete verificare su BibleWorks, molte traduzioni inglesi traducono "Master", in sardo sarebbe qualcosa come "Su Meri"; mi pare che una volta abbiamo usato "Sa mertzei" di cui in Puddu si dice: "bois (nâdu cun rispetu pro unu mannu, un'àtera pessone manna). sin. gràscia". Da una concordanza, sembra che nei testi lucani, l'enfasi non sembra tanto sull'autorità, quanto su una relazione di familiarità, di intimità, anche se piena di rispetto (Moulton/Milligan).

nAGh: Su maistu – Su meri – sa mertzei: sa mertzei est su chi nosu naraus fustei”, totu a is duus depèndius de sa Spànnia, ma a parti custa diferèntzia chi no est importanti, nosu “fustei” no dd’umperaus mai cumenti de vocativu in printzìpius de frasi, fintzas e chi est fueddu de arrispetu. Po contras, pentzendi a situatzionis de umperu de icustu fueddu in logu nostu, ia a narri ca  ca a ddu ponni cumenti de vocativu est proibiu. provu a mi spiegai mellus: Chi deu bollu tzerriai a unu chi connosciu beni, parenti o pressona de arrespetu chi siat, ddi nau: ”(O) babbu, mi’ ca….; (O) Tziu Antoni, est una grandu sorti ca dd’apu atobiau!” e atras; Chi invecis pongiu “Fustei”, sa cosa non funtzionat prus e antzis podit èssiri unu sinnali de pagu arrispetu o de minusprètziu. Apu connotu a unu chi non boliat tzerriai su srogu narendiddi “Babbu”, cumenti s’usada in atrus tempus, e ndi ddi pariat bregungia a ddi nai: “Tziu …” e iat fatu ancora prus dannu nendiddi: «O fustei, …..» Ca su srogu dd’iat arrespustu: «Fustei est su molenti.». Imoi non seu siguru siguru chi su pròpriu arrexonamentu si potzat fai po “Sa mertzei” puru, puita ca in bidda mia custu est unu fueddu connotu, ma chi no at umperau mai nemus, pero’ m’abarrat sa duda!

nAP : per 'Su Meri' sta anche il fatto che in sardo questa espressione non ha una connotazione di 'distanza' come invece ha "sa mretzei'. "Su meri", viene anche detto quasi in tono familiare-scherzoso nei riguardi di un interlocutore amico.

 

Lc 9,29 imatismòs : cf 7,25, al singolare e diverso dal termine di Mc. In ogni caso, un vestito esterno; forse noi potremmo dire "sa 'estimenta" ?

nAGh: “sa bestimenta” mi fait pentzai a unu beni bestiu: a pantallonis, camisa, cravata e giacheta. Fortzis, chi non si podit ponni “Bistiri” s’iat a podi ponni su maschili: “su bestimentu”?

 

Lc 9,30 mira : qui più che in altri casi sento che il modo di tradurre idou non è ancora definitivamente acquisito. Rinunciare a tradurre senpre allo stesso modo? 

nAGh: Castiendi C. Rusconi e chi non boleus tradusi idou sempri a sa pròpriu manera, s’iat a podi ponni: “E in s’ora”: ?

 

Lc 9,31 cumpartus : il verbo è qui lo stesso che in Mc poco prima, quando avete usato apparessiu. 

 

Lc 9,32 fiant calamaus de sonnu : ecco il caso di un piuccheperfetto in greco (cfr discussione sui tempi narrativi...): il sonno è venuto dai fatti antecedenti quelli raccontati. 

nAGh: duas proposadas: a) Passiva: fiant staus giai apretaus de su sonnu; b) Attiva : ddus iat apretaus su sonnu.

 

Lc 9,32 iant aguantau scidus : diagregoreô di per sé vuol dire "svegliarsi completamente" : "ed essendosi svegliati del tutto": la scena si assomiglia a quella della "agonia" (termine marciano, però): mentre Gesù prega, i discepoli dormono; si svegliano appena in tempo per vedere quello che succede.

nAGh: candu si ndi funt scidaus (beni) ant biu…

 

Lc 9,33 separendusì : non mi praxit, anche se etimologicamente  corretta; in questi casi, il significato è quello di "partire". In sardo "dispediri, dispedi' ".

nAGh: dispediri o chi no’ fiant stresiendinci

 

Lc 9,33 bellu : si tratta di una affermazione, non di una esclamazione: il senso è : è una fortuna che noi siamo qui, così possiamo fare tre tende, per te una, per Mosè una, e per Elia una. L'inversione nell'elenco in Luca, può essere reso dicendo: una po tui, un'atra po Moisè e un'atra ancora po Allias. Il cong. esortativo spiega perché è "bene" che essi siano lì. Altre volte in Marco abbiamo tradotto con "giustu". Il pronome "noi" ha qui un senso "esclusivo": noi discepoli, per fare una tenda ai "grandi personaggi" che hanno di fronte. Forse si può chiarire dicendo "nosatrus" (che può mi pare avere senso esclusivo). 

nAGh: Alternativa a Giustu: Est una sorti po nosu……nosu eus a fai…

 

Lc 9,33 narendi : eipen, mentre Marco ha legei. Non mi ricordo coome stanno le cose su questo fronte: certo se ci fosse un modo naturale di distinguere in sardo tra due verbi di dire...  

 

Lc 9,33 issu no isciat : questa è la costruzione diretta di Marco; Luca ha un participio: "sentza de isci' ita fiat narendi". Tuttavia, si dovrebbe chiarire che Pietro sapeva bene quello che diceva, solo che era fuori luogo, non pertinente al senso della scena (che i discepoli non comprendono e non raccontano).

nAGh: ca (in s’ora) no isciat ita pòdiri narri o chi no’ chentza de isciri ita narri

 

Lc 9,34 Tandus : troppo forte tradurre il connettivo de  sempre (qui) con questo avverbio sardo. Qui si tratta di una connessione di continuità: la nube era scesa ed essi avevano avuto paura entrando nella nube. C'è in sardo una specie di intercalare per dire una simile connessione? Qualche volta ha questo valore dire "difati": il movimento del testo è : e che una nube era scesa era tanto vero che "difati" essi avevano avuto anche paura quando erano vi erano entrati dentro. 

 

Lc 9,34 imboddiaus non est chi mi praxiat meda  ... : s'umbra non imboddiat, coberit de asusu (epi-skiazô), cabat asusu . Il fatto che in greco ci sia un accusativo non deve guidare la scelta del verbo sardo, che avrà la sua costruzione propria, secondo quello che si sceglierà. Ma quale? In1,35 avete usato : umbrai". 
- Inoltre, si tratta di un imperfetto (durativo): e li copriva (per un certo tempo, tutti compresi i tre "grandi")

 

Lc 9,34 issus : attenzione ai pronomi: i discepoli temono quando vedono che essi (i tre "grandi") entrano nella nuvola: cfr scena del Sinai, dove è Mosè sulla cima del monte che viene "incluso"nella nube divina. Pagina interessante per la traduzione dei pronomi in genere. 
- intrendudinci : preferirei la suddivisione dei pronomi proposta sopra; in questo caso sì che la nube "ddus imboddiat". 

nAGh: Tandus – imboddiaus – issus: custa frasi cun custus pronòminis (autoùs …autoùs)  mi parit unu pagheddu arretrogada e non nci seu arrennèsciu a cumprèndiri beni is notas puita ca una iat a parri contras a s’atra: e li copriva (per un certo tempo, tutti compresi i tre "grandi" -  i discepoli temono quando vedono che essi (i tre "grandi") entrano nella nuvola. Fintzas e is tradutzionis italianas, CEI e non, mi parit ca lassant sa chistioni aberta. In dònnia modu chi sa nui in d’una prim’ora ddus imboddiat a totus s’iat a podiri tradusi: In s’interis chi issu fiat narendi custas cosas ndi fut calada (lòmpia) una nui e ddus imboddiàt cun s’umbra, berus est ca issus ant fintzas e tìmiu candu cuddus nci funt intraus aintru de sa nui. Ma in cal’ora sa nui ddus at imboddiaus totus? e imboddiàt (fut ammantendi) a icuddus cun s’umbra e, berus est ca issus ant tìmiu candu nci funt intraus aintru de sa nui.???

 

Lc 9,35 su sceberau : la costruzione appositiva o relativa ha valore esplicativo o qalificativo, non restrittivo o distintivo: "chi apu sceberau".

nAGh: Custu est su Fillu miu, su sceberau… In sardu s’artìculu ananti de ’’Fillu miu’’ non sonat beni meda, est una costrutzioni a s’italiana, fintzas e chi est berus ca in grecu s’artìculu ddu’est duas bortas : Custu est Fillu miu, su chi apu sceberau ?

 

Lc 9,36 fut bessendindi : aoristo: 'nci fut bessia

nAGh: ndi fut bessia – S’iat a podi discuti de candu e cumenti umperai ndi e nci

 

Lc 9,36 s’est agatau   : così la connotazione è che Gesù è colto di sorpresa;  sono piuttosto i discepoli che hanno visto Gesù ormai solo (gli altri stavano già "dispedendosi" prima della nube): ant agatau a Gesùs sceti (se usate il verbo agatai), con la solita trasformazione sarda del passivo in attivo.

 

Lc 9,36 abarraus citius : così il senso è che essi rimasero zitti in quel momento; ma le frasi si rafforzano reciprocamente dicendo la stessa cosa tre volte : essi mantennero il silenzio (il segreto) e non annunciarono a nessuno .. niente di quello che ...