© Vangelo di Luca 2001. Traduzione in sardo campidanese, variante del Sarcidano isilese, 
di Antioco e Paolo Ghiani. Consulenza esegetica di Antonio Pinna.
Proposta di traduzione di Paolo Ghiani con osservazioni di Antonio Pinna e di Antioco Ghiani.

Lc 16, 1-13

 

1 E ddis naràt fintzas a is iscientis: "Una borta s'agatàt un'omini arricu chi teniat unu curadori (?), e a icustu dd'iant imputau ca isperdiat is benis suus.
2 E dd'at tzerriau e dd'at nau: "Ita funt custas cosas chi mi tocat a intendiri po tui? Torra contus (fueddu) de s'amministrazioni tua, ca non podis amministrai prus".
E a is iscientis ddis naràt puru: "Custu fut un'omini arricu chi teniat unu amministradori, e dd'ant fatu s'imputu ca custu fiat isperditziendiddi is benis
2 E dd'at tzerriau e dd'at nau: "Ita funt custas cosas chi seu intendendi po tui? Torramì su contu de s'amministrazioni tua, ca non podis amministrai prus".
3 Ma s'amministradori intrassei at au: "Ita ap'a fai, ca su meri miu mi ndi pigat s'amministratzioni? Po (andari a) marrai non tengiu frotza, a torrai a sa limosina mi ndi parit bregungia.
4 Ddu sciu deu ita fai it'apo a fai, po mi fai arriciri in domu insoru (de calancunu) candu mi nd'ant a pigai s'amministratzioni.
3 Ma s'amministradori intra sei at au: "Ita ap'a fai, ca su meri miu mi ndi pigat s'amministratzioni? A marrai? Non tengiu fortza. A pediri sa limùsina? Mi ndi parit bregungia.
4 Ddu sciu deu it'ap'a fai, e aici, candu ap'a perdiri s'amministratzioni, nci at ari calincunu chi m'at a arriciri in domu sua.
5 E iat mandau a tzerriai a unus a unus is depidoris de su meri suu e at nau a su primu: "Cantu ddi depis a su meri miu?".
6 Issu at nau: "Centu brunnias (zirus) de ollu". E issu dd'at nau: "Piga sa ricevuta (carta), setzitì e iscrì illuegu, cincuanta".
7 Apustis a un'aturu dd'at nau: "E tui cantu depis?". Issu dd'at nau: "Centu mois de trigu". E dd'at nau: "Piga sa ricevuta tua e iscrì otanta".
5 E at fatu bènniri a unus a unus is depidoris de su meri suu e a su primu dd'at nau: "Cantu ddi depis a su meri miu?".
6 Issu at nau: "Centu zirus de ollu". E issu dd'at nau: "Piga is paperis tuus, setzitì e iscrì illuegu, cincuanta".
7 Apustis a un'aturu dd'at nau: "E tui cantu depis?". Issu dd'at nau: "Centu mois de trigu". E dd'at nau: "Piga is paperis tuus e iscrì otanta".
8 Su meri at bantau s'amministradori de faìnas (trassas) malas ca fiat istetiu abrìstu (avèrtiu). Ca is fillus de custu tempus mundu funt prus abristus de is fillus de sa luxi cun cussu de icustu areu. 8 Su meri at bantau s'amministradori de trassas malas ca fiat istetiu abbistu. Ca is fillus de custu mundu, candu tenint ita biri cun is atrus, funt prus abbistus de is fillus de sa luxi.
9 E deu si naru: "Fadeisì amigus cun s'arricchesa de faìnas malas, poita candu cussa at essiri acabada (spaciada) s'arriciant in is tendas de s'eternidadi".
10 Chini est fidau in pagu cosa est fidau fintzas in cosa meda e chini non est giustu in pagu cosa, no est giustu namancu in cosa meda.
11 Chi, duncas, non seis istetius fidaus cun s'arricchesa de is faìnas malas e chini s'at a tenni fidaus in cussa vera?
12 E chi non seis istetius fidaus in s'arricchesa allena chini s'at a donai sa de bosatrus e totu?
13 Perunu srebidori podit srebiri a duus meris: o at a minuspretziai a unu e at a istimai a s'aturu o si tirat cun d'unu e est contras a s'aturu. Non podeis srebiri a Deus e a su dinai.
9 E deu puru si naru: "Fadeisì amigus cun s'arrichesa de faìnas malas, poita candu cussa at èssiri spaciada Deus s'at a arriciri in is tendas de s'eternidadi".
10 Chini est fidau in pagu cosa est fidau fintzas in cosa meda e chini non fait su giustu in pagu cosa, non fait su giustu nemancu in cosa meda.
11 Chi, duncas, non seis istetius fidaus cun s'arrichesa de is faìnas malas e chini s'at a tenni fidaus in s'arrichesa vera?
12 E chi non seis istetius fidaus in custa arricchesa allena, chini s'at a donai sa de bosatrus?
13 Perunu srebidori podit srebiri a duus meris: o at a minuspretziai a unu e at a istimai a s'àturu o s'at a tirai cun d'unu e at èssiri contras a s'àturu. Non podeis srebiri a Deus e a Arrichesa.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Note

 

Lc 16,01 ddis naràt fintzas : due cose.
1) Si usa raddoppiare "ddis... ai is ... " anche quando il discorso sta cominciando?
2) "fintzas" : significando anche "perfino", qui mi pare un po' esagerato. Con 15,1 abbiamo messo in correlazione tre segmenti di discorso: dopo uno alla molta folla che seguiva (14,25), e uno ai critici (15,1), ora il discorso ritorna a essere indirizzato soprattutto ai discepoli (16,1). Le traduzioni oscillano tra l'omissione totale di kai,  la traduzione con "anche" o la traduzione con un connettivo del tipo "ancora, then ..." (cf Bible Works). Lc 1900:  E hiat nau ancora a is discipulus: "Inci fiat un omini arriccu, su cali teniat a un ecònomu; e custu ddi fiat istetiu accusau de si pappai is benis suus... "

nAGh: S’arreddopiai cun su pronòmini, creu chi siat una “carateristica” de sa strutura sarda, chi non boleus fai una copia de s’italianu, deu perou ia a furriai s’ordini de is fueddus: “E a is iscientis ddis naràt (puru): Nc’iat un’òmini...”. Po nai sa beridai is contus in sardu cumentzànt aici: “Custu fut un’òmini arricu chi...”, chi no mi parit aillargu meda de su gregu), agoa s’est pràxiu “C’era una volta” e eus lassau a perdi su modu de contai de is becius nostus po copiai s’italianu.

Lc 16,01 curadori: poi cambi in "amministradori". Da noi, questa figura della parabola mi pare che si sarebbe potuta chiamare anche "massaiu". Oggi, nelle confraternite o nei comitati o simili, si parla ancora di "massaiu, massaia manna", e sono i delegati principali a mandare avanti la baracca. O mi sbaglio? 

 "Ecònomu", usato da Lc 1900, come anche "amministradori" sono riportati dal Puddu


ecònomu
, nm chie in sas amministratziones tenet s'incàrrigu de aer su manizu de su dinari; 
amministradòre
, agt, nm: amministratore chi o chie amminístrada amministratóre administrateur manager; 
amministrasciòne, amministrassiòne, nf: amministratzione
su amministrare; sos chi sun postos pro amministrare (impiegados o mandhados dae sa zente a votassiones) contibizu, cuberru finamentra innoghe sa zente est a túncia fata contr'a sa mala amministrascione amministrazióne administration management
Dalle quali citazioni, appare che oggi le radici con  "amministrai" rimandano troppo alle amministrazioni politiche. 

nAGh: In sardu antigu is fueddu po “amministrare, amministratore” gi esistiant (D.E.S. Wagner), ma si funt pèrdius, fortzis po mori ca is sardus eus tentu sempri pagu cosa de amministrai, e imoi fortzis depeus pigai a prestidu de s’italianu. S’idea de “massaiu” iat a podiri essiri fintzas e bona, perou est tropu uguali a “messaiu”chi, a chini non tenit cunfiantza cun is cunfrarias e is cumitaus, ddi fait pentzai a “contadino, agricoltore” o fintzas e “meri de terras”

Feti po crosidadi: in Giulio Angioni “Sa Laurera” pag. 32 e seg. apu ligiu ca: nella scala gerarchica dei dipendenti de “su meri” il primo era “su Sotzu” che era l’organizzatore e il responsabile di tutto quanto avveniva nell’azienda del padrone, non proprio un’amministratore, forse.

Lc 16,01 isperdiat : in 15,13 Lc 1900 ha tradotto con "scialaquai" (NB. con la q?). Qui  "cincuanta" senza q. Puddu non ha il termine "scialacuai", ma ha "sciala, scialla, fendi scialla de...".
In ogni caso si tratta di un participio di azione durativa: meglio "fiat ispedrendi" o l'infinito semplice.

nAGh: cun custa nota no mi torrant is contus: in 15,13 agatu: “Isperditziai” “...at isperditziau su beni cosa sua...”chi est su verbu giustu po s’italianu “scialacquare”. Si podit umperai fintzas e “isperdiri” ma su sentzu cambiat pagu pagu.

[Si fut detzìdiu ca in sardu no iaus ari umperau mai sa “q”.]

Lc 16,01 suus :  mi pare ambiguo se "suoi propri" o del padrone; "de issu" del resto non mi sembra molto più chiaro. Mi pare più chiaro se non si traduce per niente. 

nAGh: Provu, ma sentza de pretendi chi siat giustu, a disambiguai sa frasi: “Custu fut un’òmini arricu (Una borta s’agatàt) chi teniat un’amministradori? e dd’iant fatu s’imputu ca custu fiat isperditziendiddi is benis”. ??

nAGh: 16,02 chi mi tocat a intendi No mi praxit meda nemancu: “chi mi tocat a intendi po tui” Fortzis prus semplici e prus craru: “chi seu intendendi”

Lc 16,02 fueddu : qui, come nella parabola dei talenti, si potrebbe usare tale traduzione letterale, se in sardo fosse un'espressione usata; mi pare però che l'uso sia per "torra contu" (a meno questa non sia "rendi conto").
Inoltre: qui c'è l'articolo determinativo: si tratta quindi "del conto", un conto particolare: l'ultimo conto: "su contu".

nAGh: Sa frasi iat èssiri prus crara chi si podiat ponni su pronòmini: “Torramì su contu...”

Lc 16,02 amministrai prus: in questi casi mi pare che sia più naturale anticipare : "non podis prus amministrai".

nAGh: Su perìgulu, po chini cumenti e nosu chistionat meda fintzas e in italianu, est chi dònnia tanti amesturit is duas struturas e ddi bengiat sa duda de cali siat s’italiana e cali sa sarda. [Fortzis “il bilinguismo perfetto” no esistit] “Non puoi più amministrare” mi parit prus italianu de “non puoi amministrare più” A icust’ora cunfessu ca calancunu trèulu in conca ddu portu deu puru. Cunfronta fintzas e 16,08

Lc 16,03 Po (andari a): come già detto altre volte, perché inserire una subordinata (qui una finale) quando nel testo greco non c'è? Dal momento che anche il sardo non è che vada pazzo per le costruzioni subordinate. Il tizio sta ragionando fra sé e si pone una serie di domande: Cosa farò...?  Zappare? Non ho forza. Andare a elemosina? Mi vergogno.

nAGh:  Mi parit giustu, ma una “A” fintzas e chi unu est pentzendi intra sei e sei si dda ponit e totu: “A marrai? Non tengiu fortza. A pediri sa limùsina? Mi ndi parit bregungia”.

Lc 16,03 frotza : controllare le regole di scrittura: "fortza"?

Lc 16,03 torrai a sa limosina : sembra che era già stato merndicante.

nAGh: Giustu custu puru. “Torrai a sa limùsina” si narat candu a unu ndi ddi furant totu e “ddu torrant a sa limùsina”, innoi podit bastai “pediri sa limùsina

Lc 16,04 mi fai : brutta ripetizione ravvicinata, e considerato che in greco non c'è... Invece una costruzione del genere si sarebbe potuta usare per "dd'at tzerriau / fattu tzerriai".
Si può stare come sempre vicino al testo greco, se si usa "aici" invece che "po": ddu sciu deu it'apo a fai, e aici, candu ap'a perdiri s'amministratzioni, calincunu m'at a arriciri in domu sua ; ... ndi du at ai (?) calincunu chi m'at arriciri in domu sua / ... unuscantu chi m'ant a arriciri in domu insoru... ?

Lc 16,04 insoru : anche qui mi sembra più chiaro se non si traduce.

Lc 16,05 iat mandau a tzerriai : però in 16,2 "tzerriau" per phonesas; qui  proskaleo.  Mi pare che nella manovra ci sia un aspetto di "segretezza", che andrebbe lasciato intuire (anche se la segretezza poi non dura). Quindi, non solo per distinguere da phoneo, ma anche per non tralasciare un aspetto del testo, tradurrei: at fatu acostiai/benni a unus a unus  dogniunu de cussus chi depiant a su meri suu
Cf 14,12 per un uso di phoneo sinonimo di kaleo.

Lc 16,06 ricevuta : da noi sarebbe meglio e al plurale "is paperis", come del resto al plurtale è in greco ta grammata. Usando il plurale, è più facile capire che si scrive un altro documento.

Lc 16,08 de faìnas (trassas) malas: da noi si anticipa l'aggettivo: de malas trassas.

nAGh: in sardu s’arregula est ca s’agetivu cualificativu si ponit infatu de su nòmini. Est berus ca in dònnia bidda ddu’at unu “Perdu Malastrassas”,. In is dicius cumenti e in poesia, is arregulas a bortas non s’arrispetant e s’ordini de is fueddus podint cambiai po una chistioni de metrica o de torrada (rima), ma non biu puita innoi non si depat sighiri s’arregula, perou podit essiri chi non tengia arrexoni puru.

Lc 16,08 fiat istetiu abrìstu (avèrtiu): d'accordo, l'espressione è naturale in sardo, e la radice "abistu" mi pare appropriata, anche se al solito preferirei una maggiore attenzione alla koinè e quindi scriverei "abbistu" (cf Puddu):

abbístu, agt: abbristu, arbistu chi ischit, connòschede, cumprendhet in lestresa, chi tenet isperiéntzia, chi s'abbízada: est prus de cabosu abbillu, acatadu, àciu, cabosu, ischidadu, ispabillu, sapidu, schidu, speltu | ctr. ballalloe, tontu est bella, sàpia che abba, abbista e trabballante: secundhe issu no si ndhe acatat un'àtera che a issa! ¸ so cumbintu chi pro locura, no pro sabiénscia, a mi crer tantu abbistu fia ispintu ¸ no: tue ses malignu, no abbistu, ca malignidade no est abbistesa! ¸ si fin aizu abbistos, si tian abbizare comente su chi an fatu est totu errore ¸ est arbistu in dogni cosa ntl avveduto, accòrto, intelligènte adroit, habile shrewd umsichtig.

abbístu 1, pps de abbídere abbidu, abbitzadu in su mamentu no s'est abbistu de a mie ¸ at fatu gai pro chi no si ndh'esseren abbistos sos suos ¸ s'amigu si l'intendhiat cun sa muzere, ma isse no si fit mai abbistu ¸ at tichirriadu fintzas chi si ndhe sun abbistos sos cumpanzos ¸  che lis an furadu noe milliardos e no si ndh'est abbistu neunu.

Tuttavia il greco non dice quello che è, ma quello che fa: LDC-ABU "aveva agito con molta furbizia", che però è una traduzione facilitante e implicante un giudizio negativo, di per sé non presente in greco.  Così pure CEI 97 "con scaltrezza". Lasciare le cose come stanno?

nAGh: Castiendi totu mi parit ca “abbistu”, po imoi est su fueddu prus bonu.

Lc 16,08 cun cussu de icustu areu : proprio non si comprende nulla. Errore di battitura? lett. sarebbe "cun s'areu de issus e totu"; ABU: Così, gli uomini di questo mondo, nei loro rapporti con gli altri, sono più astuti dei figli della luce". Cei 97 "verso i loro pari".

nAGh: Dificili a fai crara custa frasi: ABU “candu tenint ita biri cun is atrus”?

Lc 16,09 E deu si naru :  al solito, interpretare la funzione del kai. Cei 71 lo faceva già: Ebbene, io vi dico. Nelle prossime traduzioni, quando appare così chiaro, non aver paura di tenerne conto già nella prima bozza. Così acceleriamo un po' il lavoro.  Lc 1900 "Deu puru nau a bosatrus".

Altrimenti bisogna darsi un numero di riferimento alle osservazioni, del tipo: [oss. n. 121 : funzione connettiva del kai: esempi di modi usati per tradurre una simile funzione: xxx in Lc xx,yy etc.]. Scherzi a parte, forse bisogna proprio arrivare a farsi un simile strumento di lavoro. Altrimenti dobbiamo ripetere le stesse cose troppe volte, e senza grandi varianti, se non l'applicazione alla relativa occorrenza.

nAGh: e per di più diventa sempre più difficile ricordare e ritrovare i vari riferimenti!

Lc 16,09 arricchesa de faìnas malas : C'è una frase così in sardo? Non mi suona naturale. Come prima "de malas trassas" mi suonerebbe meglio. 
Mi pare poi di ricordare una specie di proverbio che si dice quando i beni di qualche famiglia ricca finiscono male (vedi certe storie di certi paesi che forse tu conosci bene) e parlando dei beni relativi finiti male si commenta: ricchesa mali achistada fiat (o qualcosa del genere; a meno che in questa frase "achistada" non volesse dire "custodita" male dagli eredi (ma in questo caso sarebbe "achitida"); ma quando l'ho sentita quella frase si riferiva proprio a riccezza "male acquisita").

nAGh: cumenti in 16,08

lc 16,09 s'arriciant: come ABU ripeterei il soggetto "is amigus cosa 'e osatrus", se si ritiene che il soggetto sia il medesimo. Si potrebbe però, e forse meglio, pensare che il plurale sia un modo di riferirsi al soggetto "Dio" (se si usasse il passivo sarebbe: "siate ricevuti (da Dio)": "Deus s'at a arriciri", suona anche meglio che "s'arriciant".

Lc 16,10 chini non est giustu : nel contesto, va bene; però una simile espressione in sardo fa pensare anzitutto a chi non è sano di mente: "giusti giustu non est". 

nAGh: Si podit: “non fait su giustu”?

Lc 16,11 cussa : anche qui per chiarezza ripeterei "ricchezza".

Lc 16,12 in s'arricchesa allena : Tuttavia: in greco a ben guardare non sembra l'unico senso possibile, anzi. Letteralmente sarebbe: Se non siete stati fedeli nell'altrui, chi vi dara il vostro? Dove la sfumatura sarebbe che ogni ricchezza di questo mondo, anche la cosiddetta "vostra",  in realtà non è "vostra" ma vi resta sempre estranea. L'unica ricchezza "vostra" è quella che Dio vi dà in eredità. Dunque? Un modo per rendere questa sfumatura sarebbe quella di dar forza all'articolo inserendo un dimostrativo: "E chi non seis istetius fidaus in custa arricchesa allena, chini s'at a donai cussa de bosatrus? Opp. : "cussa de bosatrus/cussa chi abarrat deaderu de bosatrus chini si dd'at a donai?

Lc 16,13 si tirat : i tempi sono sempre al futuro come nella prima parte. Quindi o sempre presente, o sempre futuro. Entrambe le scelte sono possibili.

Lc 16,13 su dinai : però prima sempre tradotto con "arricchesa": "non podeis srebiri a Deus e a arricchesa", oppure anche (e meglio?) rendendo la personalizzazione con la maiuscola "Deus e Arricchesa"; "non podeis tenniri po meri a Deus e a Arricchesa".