© Vangelo di Luca 2001. Traduzione in sardo campidanese, variante del Sarcidano isilese, 
di Antioco e Paolo Ghiani. Consulenza esegetica di Antonio Pinna.
Proposta di traduzione di Paolo Ghiani con osservazioni di Antonio Pinna e di Antioco Ghiani.

Luca 21,1-19

 

 

1 E (Gesus) at pesau is ogus e at biu arricus chi nci getànt a su strexu is ofertas insoru.
2 At biu fintzas una fiuda abbisongiosa getendinci duus soddus,
3 e at nau: "Deaderus, si ddu nau dèu: sa fiuda, custa pobora, nci at getau prus de totus.
4 Ca totus ant getau a su strexu de s'abbudantzia insoru, issa, po contras, de sa poboresa sua, nci at getau totu sa vida, su chi teniat.

 

1 E Gesus si fut postu a castiai, e at biu is chi nci poniant is ofertas insoru in s’aposentu de is orarias, e fiant arricus.
2 Ma at biu puru, una fiuda abbisongiosa getendinci duus soddus,
3 e at nau: "Deaderus, si ddu nau dèu: sa fiuda, custa pobora, nci at getau prus de totus.
4 Ca totus po ponni in s'oferta ant pigau de cussu chi teniant in prus, issa po contras, at pigau de su pagu chi teniat, at postu totu su beni chi teniat.

 

5 E in s'interis chi unuscantus fueddànt de su tempru e de sa petzarìa bella e de is donus fatus po impromissa, at nau:
6 "Ant a lompiri is dis chi de icustas cosas chi bieis no ant a lassai perda in pitzus de perda chi non at essiri sciusciada".
7 Aici dd'ant pregontau e dd'ant nau: "Su maistu, candu duncas ant a sussediri custas cosas e cali su sinnali candu custas cosas funt po acadessiri?".

 

5 E in s'interis chi unuscantus fueddànt de su tempru, comenti fiat cuncordau cun totu sa petzeria bella e cun is donus fatus po impromissa, at nau:
6 "Totu custas cosas chi bieis, at a lompiri sa di chi no ant a lassai perda in pitzus de perda chi non nd’at èssiri sciusciada".
7 Aici dd'ant fatu custa pregonta narendiddi: "Su maistu, candu duncas ant a èssiri custas cosas e cali su sinnali candu custas cosas funt po sussèdiri?".
 

 

8 E at nau: "Castiai chi non si fatzant faddiri, ca medas ant a benniri a nomini miu, narendi: "Seu dèu", e, "Su tempus est acostendi"; non sodigheis infatu insoru.
9 E candu eis a intendiri de gherras e de rivolutzionis, non si sprameis, ca innantis depint sussediri custas cosas, ma no at a essiri illuegu s'acabu".
10 Tandus ddis naràt: "S'at a pesai genti contras a genti e arrenniu contras a arrenniu,
11 e ant a sussediri terremotus mannus e a logus famini e pestas, ant a sussediri spantus e de su celu sinnalis mannus.
12 E (Cei 97 ma) innantis de totus custas cosas s'ant a getai a pitzus is manus insoru e s'ant a persighiri e s'ant a intregai a is sinagogas e a is presonis, e si nd' ant a ingolliri ananti de urreis e guvernadoris po mori de su nomini miu.
13 (Aìci) eis a tenniri manera de fai su testimongiu.
14 Poneisì duncas in coru de non s'aprontai innantis (ita nai) po si difendiri.
15 Dèu s'apu a donai fueddus e sabiori chi totus is nemigus de bosatrus no ant a podiri arresistiri e contrannarri.
16 E eis a essiri intregaus fintzas de babbus e de mammas e de fradis e de parentis e de amigus e de bosatrus nd'ant a fai morri;
17 E totus s'ant a odiai po mori de su nomini miu.
18 E nemancu unu pilu de sa conca de bosatrus s'at a perdiri.
19 In sa passientzia eis a guadangiai sa vida de bosatrus e totu.

 

8 E at nau: "Castiai de non si fai cullunai , ca medas ant a benniri a nòmini miu, narendi: "Seu deu", e, "Su tempus est acostendi"; non sodigheis infatu insoru.


9 E candu eis a intèndiri de gherras e de rivolutzionis, non si sprameis, ca innantis depint sussediri custas cosas, ma no at a èssiri illuegu s'acabu".
10 Tandus ddis naràt: "S'at a pesai una genti contras a s'atra e un’arrènniu contras a s'atru
11 e nci at ari terremotus mannus e a logus famini e pestas, nci at ari spantus e de su celu sinnalis mannus.
12 Ma innantis de totu custas cosas ant a cicai de si cassai e s'ant a ponni in fatu e s'ant a intregai a is sinagogas e a is presonis, e si nd'ant a ingolliri ananti de urreis e guvernadoris po mori de su nòmini miu.
13 (Aìci) eis a tenniri manera de fai a testimongius.
14 Poneisì duncas in coru de non s'aprontai innantis (su de nai) po si difendiri.
15 Deu s'ap’a donai fueddus e sabiori chi totus
is nemigus de bosatrus no ant a podiri arresistiri e contrannarri.
16 E fintzas e is babbus e is mamas de bosatrus e totu, e fradis e parentis e amigus s'ant a intregai a genti chi nd'at a fai morri unuscantus de bosatrus.
17 E totus s'ant a tirriai po mori de su nòmini miu.
18 Ma nemancu unu pilu de sa conca de bosatrus s'at a perdiri.
19 Ma bosatrus abarrai firmus e s'eis a salvai.
 

 

 

 

 

Note

 

Lc 21,01 pesau is ogus : anablepo  in questo caso significa meglio un guardare intenzionale e con attenzione. Tenuto conto che in sardo non è che si usi molto dire "pesai is ogus" prima di un'azione, io preferirei qualcosa come "E Gesus si fut postu a castiai e at biu".

Lc 21,01 arricus chi nci getànt :  La frase in Lc è molto ricercata con plousious "ricchi" in posizione enfatica alla fine: lett. "is chi nci getànt a su strexu is ofertas insoru arricus". Forse questa costruzione ha determianto l'omissione dell'articolo plurale tous ballontas ... plousious,  che tuttavia mi sembra meglio mantenere (a meno che non si cambi costruzione, come nella proposta che segue). 

Il confronto con Marco farebbe pensare che Luca mantiene a suo modo il contrasto tra i "molti" (omesso) ricchi e la "una" (mia) vedova (in Lc tina). Io girerei la frase in modo da mantenere l'enfasi su "ricchi": E Gesus si fut postu a castiai, e at biu is chi nci poniant is ofertas insoru in s'aposentu de is orarias, e fiant  arricus. 

In Mc 12,41-42 avevamo usato due termini per gazophylakion; qui mi sembra che sia meglio mantenere il senso primario della parola, cioè "la stanza del tesoro". In tal caso il verbo più adatto mi sembra "ponni" e non "getai".

Lc 21,02 At biu fintzas : troppo per il solito (solito!...) de. Tuttavia, forse la mia impressione di "eccesso" dipende che da noi "fintzas" significa "perfino". In ogni caso, l'idea di "anche" che si trova nelle traduzioni non dovrebbe dipendere tanto dal de greco, quanto dalla ripetizione del medesimo verbo eiden  a distanza ravvicinata. Immaginando di dire soltanto "At biu puru", mi sembra che venga a mancare la sfumatura di collegamento che Lc inserisce con il de (non presente in Mc, che usa invece tutte e due le volte il kai): anablepsas de... eiden de ... La prima volta va bene "E", la seconda volta si potrebbe anche dire "ma" (per lasciare il contrasto con  l'enfasi di "ricchi" ): Ma at biu puru... (Anche e Insomma: per scorgere  tra tanti ricchi una vedova qualsiasi ci voleva uno sguardo attento e intenzionale: quello appunto di chi ha detto le frasi di Lc 20,45-47: stessa sequenza di Mc).

nAGh: mi parit ca a propositu de “puru-fintzas” apu nau un’atra borta ca a mei mi parit ca diferentzia de sustàntzia non nd’at meda, ddu’at invecias una diferentzia de ordini deis fueddus, ca “puru” si ponit sempri infatu de su sustantivu e “fintzas” si ponit ananti. “Puru” dd’iaus a podi ponni fintzas e infatu de su verbu in modu assolutu, cumenti mi parit ca cuntzillat Don Antonio, ma assumancu cun s’apuntadura ddu depeus fai cumprendiri. No isciu chi mi sia spiegau: “At biu puru una fiuda” mi parit ca in sardu non funtzionat. Iat a podiri funtzionai invecias “Ma at biu puru, una fiuda ”. A bortas mi parit ca seu cichendi ossus in sa fresciura!!

Lc 21,02 abbisongiosa hai fatto bene a non usare "pobera" qui, per salvaguardare la corrispondenza sinottica (trascurata nella traduzione Cei). In realtà il termine penichran che qui usa Lc è più ricercato o più "poetico" (più rispettoso?). 

Lc 21,04 a su strexu : no, eis ta dora non è sinonimo di eis to gazophylakion. Luca del resto ha cambiato l'espressione, e alcuni manoscritti hanno aggiunto "di Dio".  Si tratta delle "offerte" volontarie. Io direi in sardo al singolare: "in s'offerta". E userei sempre il verbo "ponni".

Lc 21,01 de sa poboresa sua : è vero che in Mc si era usata questa espressione; tuttavia la radice è diversa dal termine usato prima per "povera" (ptochè). Inoltre, mentre Mc usa il termine astratto ystereseos (mancanza), Lc usa il concreto ysterematos (ciò che manca). Una linea di soluzione sarebbe quella di cercare dalla parte di "de s'abbisongiu suu" e "de cussu chi dd'abbisongiàt". 

Tuttavia, il giro di frase non risulta molto chiaro e forse nemmeno naturale. Sarebbe più chiaro qualcOsa come: "po ponni in s'oferta ant pigau de cussu chi teniant in prus... issa po contras at pigau de cussu chi teniat in mancu, at postu totu su beni chi teniat'.

nAGh: Sa primu parti de icusta proposta mi parit bona meda s’atra invecias “de cussu chi teniat in mancu” mi parit pagu naturali e crara iat a podiri essiri: “de su pagu (sa pagu cosa) chi teniat”?

Lc 21,04 totu sa vida : tuttavia, in Lc 15,12 si è tradotto giustamente "su beni cosa sua". Che userei anche qui: "totu su beni chi teniat". Lc compatta la frase piu enfatica di Mc.

Lc 21,05 de su tempru : il giro semplificato della frase potrebbe anche andare, tuttavia perdere del tutto il senso del perfetto kekosmetai (stato definitivo! che però Gesù negherà...) mi sembra un errore. Certo la traduzione usuale "adornato, ornato" non è un gran che. Io userei magari un giro di frase del tipo "fueddànt de su tempru, comenti fiat  ? (cuncodrau?... ?)  cun totu sa petzaria bella e cun ... ecc. "

nAGh:”cuncordau” parit mellus de "adornato, ornato" (mudau?), ma acanta meda perou, puita est berus ca andat prus de acordiu cun is donus che cun sa petzeria, ca chi po petzeria boleus narri sa perda de is murus e de is contonadas, su verbu prus giustu iat essiri “dd’ant fabbricau o ndi dd’ant pesau” chi perou non cuncordant cun is donus.

Lc 21,05 Ant a lompiri is dis : Per una volta che la costruzione greca si assomiglia a quella sarda, che anticipa il soggetto. perché non lasciare le cose come stanno? "Totus custas cosas chi bideis, at a lompiri  sa dì chi no ant a lassai  ... (in sardo mi sembra si usi meglio il singolare: lompi sa dì).

nAGh: chi no at èssiri sciusciada: chi non fait a dda fai ativa dd’ia a aciungiri assumancu “nd’no nd’at èssiri

Lc 21,07 pregontau e dd'ant nau : tenuto conto di quanto Antioco diceva sull'uso poco sardo del verbo preguntai  senza oggetto, si potrebbe seguire il suggerimento della volta scorsa e  dire "dd'ant fattu custa pregunta" ?  includendo così anche il gerundio "narendi". 

Lc 21,07 sussediri : ma anche in sardo, come in greco, si può usare "essere", e così continuare a  riservare "sussediri" al greco ginomai subito dopo : candu ant a essi custas cosas e ...  Cf anche 21,11, dove forse la prima volta si può sostituire "esserci - nc'ant a essi terremotus... " e la seconda si può anche non ripetere. 

Lc 21,08 chi non si fatzant faddiri : non mi sembra né chiaro (faddiri?) né naturale (chi non si fatzant?), e quindi forse anche la correttezza ne risente . In Mc avevi tradotto "castiai chi nemus si cullunit". Qui la costruzione è al passivo, ma il senso mi sembra lo stesso. In parole quotidiane si direbbe : "Castiai de non si fai cullunai". Etimologicamente: non lasciatevi portare fuori strada. 

nAGh: e quindi iat a podiri essi fintzas e “straviai”, ma no isciu chi siat bastanti comunu.

nAGh: Lc 21,09: rivolutzionis: chi su fueddu gregu ddu permit deu ia a ponni “avolotus

Lc 21,10 genti contras a genti : come prima in  "pedra in pitzus de pedra", ma sopratutto qui la ripetizione non mi sembra molto naturale. Forse meglio "una genti contra a s'atra e un arrenniu contra a s'atru" : mi sembra più adatto a esprimere che si tratta di "gente-popolo".

nAGh: Lc 21,11 sussediri: innoi mi parit prus naturali, a sa sarda, a tradusi “ci saranno” cun su verbu “ai-ari”: “nci at ari terremotus       spantus...

Lc 21,12 getai a pitzus is manus insoru non chiaro: che cosa vuol dire? Non naturale : si dice una simile espressione? Da noi non mi pare. Interpreterei il primo futuro come di conato: Tenteranno di prendervi  e vi inseguiranno, vi consegneranno ... 

Lc 21,12 persighiri naturale? chi lo dice? Da noi si dice "ponni infatu".

nAGh: de ora meda iaus fatu una chistioni manna po “sodigai e ponni in fatu”ma custa borta pentzu chi “ponni in fatu” si potzat propriu ponni!

Lc 21,13 fai su testimongiu : non chiaro. Forse più naturale se si usasse il plurale : de fai a testimongius. Si tratta in realtà di un "anticipo" di quanto segue subito dopo, che descrive la testimonianza, come se fosse "questa testimonianza". NLT traduce : "tu tell them about me" = che mi sembra equivalente a "de nai e chi seis: ...".

nAGh: custu mi praxit! “de nai e chini seis

Lc 21,15 arresistiri e contrannarri  : chiaro e naturale? cosa vuol dire in questo contesto di accusa e difesa? NLT:  "that none of your oppponents will be able to reply". Qualche ispirazione,m, ad es.,  dalle "controrisposte" dei cantatori?

nAGh: custa borta tengiu topu pagu tempus po ponni beni in contu su cuntzillu de Don Antonio (garas e cantadoris), mi benit a conca feti cancuna cosa cumenti e “poderai, aguantai, torrai, fai torrada peruna” ma de siguru ca si podit agatai cosas prus pretzisas. Provu ma cun duda manna. “...is nemigus de bosatrus no ant a pòdiri aguantai ne s’ant a podiri fai (donai) torrada peruna a su chi narais (eis a narri)???

Lc 21,15 de babbus e de mammas : senza aggettivo possessivo?  Mantenendo il passivo? Come al solito in questi casi, più naturale passare all'attivo: ? 

Lc 21,16 e de bosatrus nd'ant a fai morri; chiarezza? naturalezza? Unire alla frase precedente (in cui da notare che si passa all'attivo, forse cambiando soggetto): E fintzas e (is) babbus e (is) mammas de bosatrus, e (is) fradis e (is) parentis e (is) amigus s'ant a intregai a genti chi nd'at a fai morri unuscantus de bosatrus (o simile).

nAGh: s’iat a podi fai sa primu parti cun s’articulu e fintzas e afortiendi sa frasi narendi: “E fintzas e is babbus e is mamas de bosatrus e totu, e fradis e parentis e amigus s'ant a intregai a genti chi nd'at a fai morri unuscantus de bosatrus” Chi perou aici no andat beni mi parit ca sa frasi si ligit mellus cun is articulus.

nAGh: Lc 21,17: odiai: no mi praxit, in sardu si narat “tirriai o tenni tìrria

Lc 21,18 E nemancu : qui è difficile non sentire un kai  avversativo: Ma, Eppure... 

Lc 21,19 In sa passientzia termine cosi inflazionato da essere ormai privo del vero senso del termine greco. 

In più, i manoscritti oscillano tra l'imperativo aoristo e il futuro. Ambedue sono possibili, anche se il futuro potrebbe essere più facilmente secondario. Se si sceglie per l'imperativo (cf Nestle-Aland), si potrebbe suddividere la frase in due: Voi, da parte vostra, state fermi-saldi, salvate le vostre anime-voi stessi. 

LC 21,19 guadangiai sa vida : a parte il fatto che questa espressione oggi si usa per dire che ci si guadagna il pane, il fatto è che si legge Luca come se fosse Marco. In Luca si tratta di stare saldi nella testimonianza a Gesù Cristo e così ci si salverà da questi concreti pericoli, in queste precise circostanze storiche (non escatologiche!). Insomma: Ma bosatrus abarrai firmus e s'eis a salvai.