© Vangeli "Su Fueddu" 2000-06.
Traduzione dal greco in sardo campidanese, variante del Sarcidano isilese, di Antioco e Paolo Ghiani.
Traduzione dal greco in sardo logudorese di Socrate Seu.
Consulenza esegetica e filologica di Antonio Pinna e Antonio Piras.
Lc 4,1-13 x Dom I di Quaresime Anno C

(††) dopo un termine che appare solo una volta in tutto il Nuovo Testamento

(†) dopo un termine che appare solo una volta in Lc.

L'accento delle parole, ove non indicato, cade sulla penultima vocale.

 

Osservazioni del 2001

Ghiani 1a proposta  Ghiani Modifiche  Seu 1a proposta    
 

01 E Gesus, prenu de Spiridu santu, ndi fut torrau agoa de su Giordanu e in su Spiridu nci fiat infertu in su desertu e

 

01 E Gesůs, prenu de Spiridu santu, at mňviu de s’arriu Giordanu e in su Spiridu fiat andendi in su desertu  [fiat abarrau cun su Spěridu in su desertu]

 

01  Gesus, prenu de Ispěridu santu, si ch'andhčit [s'istejčit / torrčit insegus] dae [dai] su riu Giordanu e, in s'Ispěridu [giutu dae / dai /  s'Ispěridu], che fit dadu 'olta in [fit imbŕtidu in /fit giňmpidu a / si mověat in] su desertu

 

Lc 04,01 Gesůs, duncas, pienu de s’Ispěridu santu, si ndhe torreit dae su Giordanu e isteit, mňvidu da s’ispěritu, in su desertu

 

 

2 po coranta dis fiat tentau de su tiaulu. E non iat papau nudda in cussas dis e apustis chi fiant acabadas dd'iat pigau famini.

 

02 po coranta dis e fiat tentau de s’aremigu. In totu cussu tempus  no iat papau nudda e a s’acabbu de icussas dis dd’at pigau fŕmini.

 

02  pro baranta dies [si mověat in su desertu pro baranta dies / andhčit peri su desertu pro baranta dies / istčit andhendhe in su desertu pro baranta dies / istaěat andhendhe in su desertu pro baranta dies], sendhe tentadu dae [dai] su diŕulu [e fit tentadu dae / dai /  su diŕulu].  No mandhighčit nuddha in cussas dies [in cussu tempus / in totu cussu tempus] e candho agabbčin [cussas agabbčin /  totu cussu tempus agabbčit] apčit fŕmine [aěat fŕmine / tenzčit fŕmine / teněat fŕmine].

 

Lc 04,02 baranta dies, e-i su diŕulu l’istaiat tentendhe. E in cussas dies no mandhigheit nuddha, e candho issas istein agabbadas apeit fŕmine.

 
 

3 Tandus su tiaulu dd'at nau: «Chi ses Fillu de Deus, nara a icusta perda a si furriai a pani».

 

03 Tandus, s’aremigu dd’at nau: «Giai chi fillu de Deus ses tui, naraddi a icusta perda a si furriai a pani». 

 

03  Tandho, su diŕulu li nerzčit: "Dadu [giŕ / giai] chi fizu 'e Deus ses tue [Sendhe tue fizu 'e Deus], a-i custa pedra nŕrali de si 'oltare [si mudare] in pane".

 

Lc 04,03 Li nerzčit assora su diŕulu: “Pučs chi Fizu ‘e Deus ses tue, nŕrali a-i custa pedra ‘e si ‘oltare in pane”.

 
 

4 E Gesus dd'at arrespustu: «S'agatat iscritu ca s'omini non at a bivi de pani
feti».

 

04 E Gesůs dd’at arrespustu: «Ddu at iscritu: a pani feti non at a campai ňmini ».

 

04  E Gesus li rispondhčit: "B'est iscritu [S'agatat iscritu]: "No de pane ebběa campat s'ňmine".

 

Lc 04,04 E li rispondheit a isse Gesůs: “Est iscritu: - No est de pane ebběa chi bivet  s’ňmine –".

 
 

E nci dd'at infertu a susu e dd'at amostau totus is arrennius de su mundu ind'unu momentu,

 

05 Assora, nci dd’at infertu a susu [in artu] e [in cussa punta de tempus] dd’at amostau totus is arrčnnius de su mundu in cussa punta de tempus.

 

05  E lu giutčit in altu e li mustrčit in d-un'iscuta [in d-una matessi iscuta] totu [totugantos] sos regnos de sa terra [de su mundhu].

 

Lc 04,05 E-i [su diŕulu] che lu leeit in altu e li mustreit in un’iscuta totu sos regnos de su mundhu.

 
 

6 e tandus su tiaulu dd'at nau : «Ap'a donai a tui totu custu poderi e sa gloria insoru, ca est istetia intregada a mimi e deu dda dongiu a chini bollu.

 

06 Tandus, s’aremigu dd’at nau : «A tui t’ap’a donai totu custu poderi [custas potentzias] e sa gloria insoru, ca a mimi est istetia intregada e deu dda potzu donai a chini bollu.

 

06  Tandho su diŕulu li nerzčit [E li nerzčit]: "A tie apo a dare totu [totu cantos] custos poderes [totu / totugantas / custas potentzias] e-i sa gloria issoro, ca a mie est istada intregada et eo la poto dare a chie cherzo  [a chie cherzo eo]".

 

Lc 04,06 E nerzeit a isse su diŕulu: “A tie t’apo a dare totu custa potčntzia e-i sa glňria sua, ca est a mie ch’est istada intregada et eo la poto dare a chie cherzo”.

 
 

7 Chi tui duncas t'inginůgas ananti miu, at essiri totu cosa tua».

 

07 Tui duncas, chi t’essast inginugau ananti miu, [totu] at čssiri totu cosa tua».

 

07  Si tue, duncas, ti dias imbenujare daenante [dainanti] a mie [Si tue, duncas, mi dias adorare / Si tue, duncas, imbenujadu daenante / dainanti / a mie mi dias adorare], totu diat esser [at a esser] su tou [cosa tua] [diat esser totu su tou / at a esser totu cosa tua".

 

Lc 04,07 Si tue, duncas, ti dias betare a terra a pes mios, diat esser totu su tou.

 
 

8 E Gesus arrespundendi, dd'at nau: «S'agatat iscritu: t'as a inginugai a su Sennori Deus tuu e a issu feti as a srebiri».

 

08 E Gesůs arrespundendiddi, dd’at nau: «Ddu’at iscritu: a su Sennori Deus tuu t’as a inginugai e a issu feti as a srebiri». 

 

 

 

08  E rispondhčndheli Gesus [E Gesus rispondhčndheli] nerzčit: "B'est iscritu [S'agatat iscritu]: "A su Segnore Deus tou t'as a imbenujare [A su Segnore Deus tou as a adorare] e a Isse ebběa as a servire".

 

Lc 04,08 E Gesůs li rispondheit nerzendhe: “Est iscritu: - A dainanti ‘e su Segnore tou t’as a betare a terra e a isse ebběa as a servire”.

 
 

9 Tandus nci dd'at infertu a Gerusalemi e nci dd'at postu in su cucuru de su tempru e dd'at nau: «Chi tui ses Fillu de Deus, getadinci a basciu de innoi,

 

09 Assora, nci dd’at infertu a Gerusalemi e nci dd’at postu in su cůcuru (in s'aba prus arta) de su tempru e dd’at nau: «Gia chi Fillu de Deus ses tui, getatinci a bŕsciu de innoi,

 

09  Tandho che lu giutčit a Gerusalemme e che lu ponzčit in s'oru prus [pius] altu de su tempiu e li nerzčit: "Dadu [giŕ / giai] chi fizu 'e Deus ses tue [sendhe tue fizu 'e Deus], betaděche dae [dai] innoghe [inoghe],

 

Lc 04,09 Assoras che lu leeit a Gerusalemme e lu frimmeit in s’oru piůs altu (in s'ala pius alta)  ‘e su tčmpiu e li nerzeit: “Postu chi Fizu ‘e Deus ses tue, betadiche a giosso dae inoghe,

 
 

10 ca s'agatat iscritu: a is angiulus suus dd'us at a pretzetai po tui po t'achistiri;

 

10 ddu’at iscritu, difatis, ca  

po tui at a pretzetai a is missus suus,
a ti castiai beni
;

 

 

10  ca b'est iscritu [s'agatat iscritu] [difatis, b'est iscritu / difatis s'agatat iscritu]: "Pro te at a cumandhare a sos ŕnghelos suos [a sos ŕnghelos suos at a cumandhare pro te] pro chi ti custňan [de ti custoěre],

 

Lc 04,10 ca est iscritu: “A sos ŕnghelos suos at a cumandhare ‘e ti custoire,

 
 

11 e, t'ant a pigai in sa manu, aici su pei tuu non at imbruchinai ind'una perda».

 

11 e ca

t’ant a portai in prantas de manu,
aici [de manera chi] su pei tuu non at imbruchinai in d’una perda [su pei tuu]
».

 

 

11  e t'an a giůgher in manos issoro [subra sas manos issoro / in prantas de manu / in piantas de manu / in manu a issos] pro chi su pe tou no trambuchet in d-una pedra".

 

Lc 04,11 e issos t’an a giugher in piantas de manu a tales chi su pe tou no trambuchet in una pedra”.

 

12 E arrespundendi, Gesus dd'at nau: «Est istetiu nau: No as a tentai a su Sennori Deus tuu».


12 E arrespundendi, Gesůs dd’at nau: «Ma est istčtiu nau: No as [prňpiu] [No t'atrivisti] a tentai a su Sennori Deus tuu».

 

12  E rispondhčndheli Gesus li nerzčit [E Gesus rispondhčndheli li nerzčit]: " Est istadu nadu: "No as a tentare [No t'as a atrivire a tentare / No t'atrivas a tentare] a su Segnore Deus tou".

 

 

Lc 04,12 E Gesůs li rispondheit nerzendhe: “Est istadu nadu: - No as a tentare su Segnore Deus tou“.

 
 

13 E candu at acabau totus is tentazionis su tiaulu nc'est istresiau a illargu de issu fintzas a su tempus giustu.

 

13 E candu at acabau totus is tentatzionis, s’aremigu nc’est istresiau aillargu po unu certu tempus.

 

13  E candho agabbčit [agabbčin] totu [totugantas] sas tentatziones [onzi tentatzione], su diŕulu s'istejčit [si ch'istejčit / si ch'andhčit atesu] dae [dai] isse pro unu tzertu tempus [fintzas a su momentu istabbilidu / fintzas a su tempus istabbilidu].

 

Lc 04,13 E candho totu isteit agabbadu, su diŕulu si ch’andheit atesu dae isse pro unu tzertu tempus.

 
 

14

 

14 E Gesůs nci fut torrau a sa Galilea cun sa frotza de su Spiridu e sa nomenada sua si fut spainada a ingěriu in totu cussus logus.

 

14  E Gesus si che torrčit [torrčit / torrčit insegus] a sa Galilča [a Galilča] cun sa forza de ['e] s'Ispěridu e-i sa numenada sua s'isparghčit [si fit idsparta] a inghěriu in totu cussos logos [in totugantos cussos logos / peri totu cussos logos].

 

 

Lc 04,14 E Gesůs si che recueit in sa potčntzia de s’ispěritu a Galilea, e-i sa numenada sua s’ispargheit in tota sa cussorza a inghěriu.

 

Note 2001

 

 

 

 

4,01 torrau agoa :

In 1,56 avete tradotto semplicemente "nc’est torrada a domu sua". Da collegare con 4,14. Da questo collegamento appare che Gesů sta partendo dal Giordano per tornare in Galilea. Cei 1997 traduce "si allontanň dal fiume Giordano" (Notare l'aggiunta "dinamica" del chiarificatore "fiume"). Da questo punto di vista, si potrebbe fare come Cei e dire "ndi fut partiu".
Occorrenze di ypostrephô:  Cf 
Lk. 1:56: Lk. 4:1; Lk. 4:14; Lk. 8:3; Lk. 17:15; Acts 13:13. 
Nota Antioco Ghiani (=nAGh) :  agoa: fortzis, ponendi "ndi", si ndi podit fai de mancu de ponni "agoa" .


4,01 desertu

no est propriu unu fueddu antigu sardu, ma fortzis is atras possibilidais ( čremu o logu assolau) non faint a cumprčndiri beni su chi est deaderus su desertu anca fut andau Gesůs. ??

 

4,01 fiat infertu

gr. čgeto : imperfetto con senso continuativo. Cei 1997 : "si muoveva nel deserto". In Luca non č come in Marco dove Gesů "fu condotto dallo Spirito". Qualcosa come "fiat andendi, fiat abarrau", opp. si potrebbe rimanere nell'area del verbo "inferri", visto che anche dopo si tratta di verbi composti con agô: "'nci fiat infertu in su desertu"...

 

Lc 04,01 in su Spiridu fiat andendi

AP 17.02.04 A dir il vero, a rileggere l'espressione "in su Spěridu fiat andendi" ci si rende conto che non comunica gran che, come del resto la trad. Cei 97 "e, nello Spirito, si muoveva nel deserto".

Cei 71 "fu condotto dallo Spirito nel deserto" comunicava di piů, anche se tendeva, secondo la corr. Cei 97, verso il testo di Marco (su influenza UBS). Tuttavia, secondo me si č esagerata questa differenza tra Lc e Mc, solo perché Mc ha il verbo "spingere-gettare". Riprenderei l'osservazione del 2001 per omologare i verbi dei v. 1.5.9, al v. solo con una preposizione in piu. Il verbo "inferri"  qui non si adatta, mi pare, perché si tratta di un'azione continuata e, a dir il vero, mi sembra che il senso sia semplicemente quello di "rimanere nel deserto per quaranta giorni", come l'espressione seguente "e per tutto quel tempo" sta a indicare.

 

4,01-02 e po

la cong. "e" non c'č in gr. : "nello Spirito si aggirava nel deserto per quaranta giorni, venendo tentato dal diavolo". Meglio abbinare "quaranta giorni" con "si aggirava nel deserto". Se si aggiunge "e" meglio aggiungerla dopo: : "e fiat tentau de su tiau", lasciando la costruzione coordinata. 

 

4,02: fiat tentau

nAGh :fiat tentau: deu innantis de biri custa tradutzioni, ia furriau sa frasi e ia scritu: su tiŕulu ddi faiat su tenta tenta (AP : il verbo "tentai" č da riconsiderare, ma questo giro non risolve ancora)Cf  4,12

 

4,02 tiaulu

cosa scegliere per tradurre diabolos ? Io resterei nella tradizione sarda che in certi contesti indica il diavolo come "s'arimigu" "s'inimigu". Mi sembra che cosě si resta piů vicini al senso del termine greco diŕbolos e anche del termine ebraico satan "l'accusatore, il pubblico diffamatore"; diabolč = falsa accusa.

 

4,02 e non ...

Qui mi pare che il sardo farebbe a meno della congiunzione. A meno che, cf sotto "in cussas děs".

 

4,02 apustis

dopo gli usi della settimana scorsa, mi sto facendo l'idea che usare "apustis" per tradurre un genitivo assoluto č da sconsigliare per presupposto. Qui qualcosa come "a sa fini de cussas děs" sarebbe sufficiente.

NAg: - e apustis chi fiant acabadas…: s’iat a podi ponni: a s’acabu (agoa) de icussas dis??

 

4,03 in cussas dis

oppure: " (E) In totu cussu tempus non iat pappau nudda, e a sa fini ..."

 

4,03 Chi

Io espliciterei: "Giŕ chi ses ... ", per evidenziare che non si tratta di dubbio, ma di un presupposto di sfida. Il verbo "essere" č all'indicativo, condizione della realtŕ. notare la differenza con 4,07 dove "se tu ti inginocchiassi" č all'aoristo cong., condizione della possibilitŕ. Notare l'ordine enfatico delle parole in greco, dove il termine "figlio" č separato dal genitivo "di Dio": "se figlio sei di Dio"; qualcosa come : Giŕ chi fillu de Deus ses tui, ... ; cf anche 4,09.

 

4,03 : S’agatat iscritu 

nAGh : atru modu : Ddu’at iscritu. 

 

 4,03 nara

nAGh: a su sardu non ddi dispraxit a affortiai su sentzu cun is pronňminis infatu de su verbu: naraddi; fortzis fintzas e postu apustis de “custa perda”.

 

4,04 :  ca s'omini :

nAGh s’ňmini non at a bivi: cust’ňmini est sempri in mesu: Unu o sa genti?
nAP : Se non ci fosse la pertinenza dell'opposizione /Figlio di Dio vs uomo/, sarebbe per principio da evitare questo linguaggio troppo soltanto maschile. In piů, in certi ambienti sardi "s'omini" č il marito. Abbiamo usato ormai spesso "unu". Si trova un modo di salvare capra e cavoli? 
Inoltre: l'ordine delle parole mi sembra pertinente. Mettere "s'omini" all'inizio toglie incisivitŕ e enfasi a "non di solo pane". 
Inoltre: "ca" si potrebbe anche trascurare, dal momento che sta per i nostri due punti (č vero che dopo non viene usato nemmeno in greco, ma distinguere la presenza o l'assenza di kai  non mi sembra un grande contributo "formale" ). 
Infine: "de pani", mi pare troppo poco per epi artô; in ebraico, č presente l'articolo : non sul pane soltanto vivrŕ l'uomo. Insomma, la presenza dell'articolo o l'assenza non dipende soltanto dal greco, ma anche dall'uso della lingua di arrivo. Per generalizzare, nei proverbi o negli ordini forse in sardo si omette l'articolo: Es. "De pani sceti non  hat a campai ómini", opp. "Non est sceti su pani chi campat s'ómini".

 

4,04 at a bivi

nAGh : custus tempus benidoris non si podint furriai a presentis? non bivit, e in prus s’iat a podiri fintzas e narri, fortzis prus sardu: feti a pani o a pani feti: Cantu prus o mancu: Ddu’at iscritu ca unu (sa genti) no at a  bivi  a pani feti. o chi no Ddu’at iscritu: no a pani feti  at a  bivi  sa genti (unu)
rAP: in effetti, il futuro dipende dall'ebraico sottostante di Deuteronomio, dove equivale a un imperativo.

 

4,05 ind'unu momentu

nAGh : e chi poneus: pag’ora o in pagu pag’ora.
rAP :
lett. "in una punta di tempo". Non č tanto la brevitŕ del tempo, quanto la simultaneitŕ che č pertinente. Comunemente, noi diremmo  "ind'un atimu". Non sarebbe nemmeno male tradurre alla Chouraki : "ind'una punta 'e tempus" (se si confronta  l'uso di "punta" in sardo ne vengono fuori interessanti connotazioni po custa punta 'e tempus).

 

4,06 Ap'a donai a tui

attenzione alle posizioni enfatiche: a te darň ... Il Signore Dio tuo adorerai... A me č stata data... Tu, dunque, se mi adorerai...   A tia ap'a donai... A su Sennori Deus tuu t'as a inginugai... Tui, duncas, si ...
nAGh Ap’a donai a tui: puita non: T’ap’a donai? 


4,06 ca est istetia intregada a mimi

e furriada a s’ativu?: ca mi dd’ant intregada.

rAP: l'attenzione č sulla situazione presente (senso del perfetto): mi č stata data e ce l'ho, perciň posso darla ...  . L'attivo sposta un po' l'attenzione su chi gliel'ha data.

 

4,06 dongiu

nel senso di "dda potzu tonai", conseguenza della precedente affermazione

 

4,07 t'inginůgas

periodo ipotetico della possibilitŕ con il cong. aoristo. Qualcosa in sardo circa questo tipo di ipotetica?

 

4,08 :  arrespundendi 

nAGh : arrespundendiddi ?  

 

4,08  S’agatat iscritu

nAGh : t’as a inginugai a su Sennori Deus tuu e a issu feti as a srebiri: 
ita si podit nai de: Ddu’at iscritu: inginugatě ananti de su Sennori Deus tuu e srebi feti a issu.

 

Lc 04,09 su cůcuru

AP 17.02.04 Questo termine l'avevo notato, ma non c'era stato tempo di discuterlo. In realtŕ, non mi pare un termine adatto per il termine greco che si muove nell'area semantica di "ala, punta" (pterux = ala; pterugion = punta d'ala, bordo...). BDAG "it serves to denote the tip or extremity of anything, end, edge". Un punto preciso del tempio con questo nome non č mai nominato in nessun testo giudaico. Il punto di vista secondo cui il termine č stato scelto non sembra quelllo di "cůcuru" come tale, cioč come "punto piů alto" e basta, ma come "punto alto di limite", dal cui "limite, punta" ci si apre a un altro spazio, o ci si puň buttare giů, come in questo caso (cf sost. italiano "limitare"?). Niente di strano che il termine sia stato scelto sotto l'influsso del salmo 91 citato proprio nella tentazione relativa: "ti coprirŕ con le sue penne, sotto le sue ali (ypo tas pterugas autou) troverai rifugio".

Dal punto di vista del sardo sto pensando se non abbia a che fare con questa area semantica il termine "pinna", che a sua volta č un po'collegato con il termine "lčma" (lemenŕrgiu?).

In logudorese, dove "in s'oru pius altu" va giŕ molto bene, mi chiedo se da questo punto di vista si potrebbe forse anche dire "in s'ala pius alta" ? Ma in fin dei conti, "ala" non si usa anche in campidanese (a parte "ala birdi")? Ma per "cůcuru"... continuo ad avere l'impressione di una scelta lessicale a tendenza "localizzante", ma un po' parziale.

 

4,10 po tui po

pesante, anche in greco, ma per l'imitazione ebraica della ripetizione del pronome, non per la ripetizione della preposizione. Se si usano ripetizioni per una accuratezza formale, non dovrebbe essere a scapito della naturalezza. In sardo, ai verbi di  "comandare" segue la preposizione "de" : "su dottori m'at nau de pappai bidrura... ". 
Se si vuole ripetere il pronome, si potrebbe anche mettere in posizione enfatica: po tui at a pretzetai a is missus suus de/a ti castiai beni"

 


4,10 achistiri

questo verbo non mi č mai piaciuto troppo, perché noi non ce l'abbiamo. Inoltre, tenuto conto di phylassô con la sua componente semantica di "guardare, vigilare", non sarebbe meglio dire semplicemente "castiai" (cf "castia su pippiu")? In piů, bisognerebbe tener conto che il verbo č con una preposizione rafforzativa diaphylassô.

 

4,11 pigai in sa manu

anche se in 1,56 (Magnificat) la costruzione era diversa, si era perň messo "pigai a sa manu". Qui piů che "pigai" č "portai in manus" (in gr, non c'č l'articolo per "mani")

 

4,12 tentai

qui il verbo č composto con una preposizione, quindi senso rafforzato: ardire dell'atto nei confronti di Dio, prova decisiva ecc. 

 

4,13 su tempus giustu

non so se questa comune traduzione molto teologica sia veramente opportuna. Io direi semplicemente "po un certu tempus".

 

4,14 aggiungere

 : io aggiungerei la traduzione del v. 14, in modo da far vedere il completamento dello spostamento iniziato in 4,1 e anche la permanenza dello Spirito con Gesů come traguardo confermato dalla vittoria sulle tentazioni (aspetto narrativo).

 

 
 
01
01
02
02
03
04
06
07
08
10
12