| © Vangelo di Luca 2004. Traduzione dal greco in sardo campidanese, variante del Sarcidano isilese, di Antioco e Paolo Ghiani. Traduzione dal greco in sardo logudorese di Socrate Seu. Consulenza esegetica e filologica di Antonio Pinna e Antonio Piras. |
||||
| Lc 20,27-38.39-40 x Dom XXXII Tempo Ordinario 07 nov 2004 | ||||
|
(††) dopo un termine che appare solo una volta in tutto il Nuovo Testamento (†) dopo un termine che appare solo una volta in Lc. L'accento delle parole, ove non indicato, cade sulla penultima vocale. |
||||
| Ghiani 2000 | Ghiani 2003 | Seu Proposta 1 | Modifiche | |
|
27 Funt acostiaus unuscantus Sadduceus, is chi narant ca no nci at arresurretzioni, e dd'ant fatu custa pregonta: |
Lc 20,27 S’acurtziein assoras unos cantos de sos Sadduceos, chi naran chi no b’at resurretzione, e li fatein custa pregunta: |
|||
|
28 "Su maistu, Mosè s’at iscritu custa lei: chi a unu ddi morit unu fradi chi teniat pobidda, ma non teniat fillus, su fradi si depit pigai sa pobidda de su spaciau po ndi pesai areu a su fradi suu. |
Lc 20,28 “Su Mastru, Moisè nos at lassadu iscritu chi si a calicunu li morit unu frade chi apat sa muzere ma siat chena fizos, sa muzere si la leet s’àteru frade e ndhe peset una discendhèntzia a su frade mortu. |
|||
|
29 Duncas, nc'iat seti fradis e su primu iat pigau pobidda e si fut mortu chentza de fillus. |
Lc 20,29 Duncas: b’aiat sete frades: su primu si leeit una muzere ma morzeit chena fizos; |
|||
|
30 aici sa pobidda sua si dd’iat pigada su de duus fradis |
Lc 20,30 e-i su segundhu tandho si la leeit isse |
|||
|
31 e apustis su de tres, e aici totus a is seti no ant lassau fillus e si funt mortus. |
Lc 20,31 e-i su ‘e tres puru, e gai totu e sete e si che morzein chena lassare fizos. |
|||
|
32 A urtimu si fut morta fintzas e sa pobidda. |
||||
|
33 Sa pobidda duncas, in s'arresurretzioni, de chini de issus at essiri pobidda? Ca totus a is seti dd'ant tenta a pobidda". |
Lc 10,33 E duncas in sa resurretzione de chie de issos sa fèmina at a esser muzere? Ca sun totu e sete chi l’an àpida a muzere”. |
|||
|
34 E Gesus ddis at nau: "Is fillus de custu mundu pigant pobidda e pigant pobiddu; |
Lc 20,34 E lis nerzeit Gesùs: Sos fizos de-i custu mundhu si còjuan una mùzere e si còjuan unu maridu, |
|||
|
35 Ma cussu chi Deus at a agati dìnnius de pigai parti a icuddu mundu e a s'arresurretzioni de is mortus no ant a pigai né pobidda né pobiddu: |
Lc 20,35 ma sos chi an a esser cunsiderados dignos de lograre cuddh’àteru mundhu e de sa resurretzione dae sos mortos no si còjuan maridu e no si còjuan muzere; |
|||
|
36 ca non si podint morriri prus, puita ca funt agualis a is missus de Deus e sendu arresuscitaus funt fillus de Deus. |
Lc 20,36 difatis no poden nemmancu piùs morrer, ca sun che-i sos ànghelos e sun fizos de Deus, sendhe fizos de sa resurretzione. |
|||
|
37 E ca is mortus arresuscitant dd'at inditau fintzas e Mosè in
su contu de s'orruàxu, candu de su Sinniori narat ca est Deus de Abramu,
de Isacu e de Giacobbu. |
Lc 20,37 Chi, posca, sos mortos si ndhe torran a pesare, Moisè puru l’at fatu a cumprendher a propòsitu de su ruedu, candho narat ‘Su Segnore Deus de Abramu, Deus de Isacu e Deus de Giacobbe”; |
|||
|
38 Ma Deus non est Deus de genti morta, ma de genti bia, ca totus, bius o mortus, funt bius po parti de Deus". |
Lc 20,38 e duncas no est Deus de mortos ma de ‘ios; totu viven pro isse, difatis”. |
|||
|
39 Tandus unuscantus Ominis de sa Lei ant arrespustu e ant nau: "Su
maistu, as nau su giustu!". |
Lc 20,39 Tzertosunos de sos mastros de sa Lege rispondhein nerzendhe; “Su Mastru, bene as nadu”. |
|||
|
40 E non s'atriviant prus a ddi fai pregonta peruna. |
Lc 20,40 E difatis no s’atrivian piùs a li fagher preguntas. |
|||
|
Discussione |
||||
|
|
alto | |||
|
Lc 20,27 S’acurtziein assoras unos cantos de sos Sadduceos
(fatein una/custa pregunta). |
27 | |||
|
Lc 20,27-28 li fatein custa pregunta
SS 24.10.04 Greco: epērōtēsan auton (v. 27) legontes (v.28). Letteralm.: lu preguntein nerzendhe.
Lc 20,28 si a calicunu li morit unu frade chi apat sa muzere ma siat chena fizos
SS 24.10.04 Greco: ean tinos adelphos apothanē echōn gunaika. Letteralm.: si de calicunu (unu) frade morzerat apendhe fèmina/muzere. “Hndb.: echōn gunaika means ‘having a wife at the time of his death’, hence ‘leaving a wife’”, cioè lassendhe una muzere. Forse potremmo dire anche: si a calicunu li morit unu frade apendhe muzere ma chena fizos, oppure si a calicunu li morit unu frade chi aiat una muzere ma fit chena fizos, o ancora si a calicunu li morit unu frade chi apat una muzere ma chena fizos, oppure, infine, si a calicunu li morit unu frade cun muzere ma chena fizos. |
28 | |||
|
SS 24.10.04 Greco: kai houtos ateknos ē. Letteralm.: e-i custu siat chena fizos. SS 24.10.04 Greco: ho adelphos autou. Letteralm.: su frade de isse. Ho tradotto con s’àteru frade, per rendere il tutto più comprensibile. Ma forse basterebbe dire: si la leet isse. Lc 20,28 ndhe peset una discendhèntzia SS 24.10.04 Greco: exanastēsē sperma. Exanastēsē: cong. aor. att. di exanistēmi = “sussisto, fo sussistere”: sperma tini: “do, fo avere una discendenza a qc.” [Rusconi].
|
28 | |||
|
Lc 20,29 si leeit una muzere ma morzeit chena fizos
SS 24.10.04 Greco: labōn gunaika apethanen ateknos. Anche qui il ptc, aor. labōn (apendhe leadu, chi aiat leadu) è stato tradotto con un vb. di modo finito (si leeit) coordinato con quello successivo (greco: apethanen, ind. aor. att. di apothnēskō = “muoio”; in sardo, morzeit). |
29 | |||
|
SS 24.10.04 Greco: kai ho deuteros. Il versetto consta di queste sole tre parole (sardo, appunto, e-i su segundhu). Nella traduzione ho legato questo versetto a quello successivo, spostando il vb. leeit (greco, elaben) dal v. 31 al v. 30. |
30 | |||
|
SS 24.10.04 Greco: kai ho tritos elaben autēn. Letteralm., e-i su tertzu leeit a issa.
SS 24.10.04 Greco: hōsautōs de kai hoi hepta ou katelipon tekna kai apethanon. Letteralm., in sa matessi manera pero fintzas sos sete no lassein fizos e morzein. |
31 | |||
|
SS 24.10.04 Greco: husteron kai ē gunē apethanen. Per quanto riguarda gunē, qui dal senso particolare di muzere sono passato a quello generale di fèmina, dato che ormai non era più muzere di nessuno.
|
32 | |||
|
SS 24.10.04 Greco: gunē: anche qui, di necessità, in senso generale: fèmina.
|
33 | |||
|
Lc 20,34 fizos de-i custu mundhu
SS 24.10.04 Greco: hoi huioi tou aiōnos toutou. Nelle varie traduzioni: the sons of this world = sos fizos de-i custu mundhu (ASV, BBE, NJB), the children of this world = c.s. (KJV, NJB, RWB, WEB), people here on earth = sa zente innoghe subra sa terra (NLT), the sons of this age = sos fizos de-i cust’edade / de-i custu tempus (ESV, NAS, NAU, NKJ, SRV, YLT), the children of this age = c.s. (NAB), the people of this age = sa zente de-i cust’edade / de-i custu tempus (NIB, NIV), those to belong to this age = cussos / sos chi apartenen a-i cust’edade / a-i custu tempus; les hommes et les femmes de ce monde-ci = sos òmines e-i sas fèminas de-i custu mundhu (BFC), les fils (corrispondente all’inglese sons) de ce monde-ci = sos fizos de-i custu mundhu (FBJ), les enfants (corrispondente all’inglese children) de ce siècle = sos fizos de-i custu sèculu / de-i custu tempus / de-i cust’edade (LSG, NEG), ceux qui appartiennent a ce monde-ci = cussos / sos chi apartenen a-i custu mundhu (TOB); i figli di questo mondo (CEI 71 e 97, Conc., Mond., Paol., N. Riv.), in questa vita gli uomini e le donne (LDC), i figli di questo secolo (Ein.), i figli di questa età (N. Diodati).
|
34 | |||
|
Lc 20,34 si còjuan una muzere e si còjuan unu maridu
SS 24.10.04 Greco: gamousin kai gamiskontai. Gamousin: ind. pres att. di gameō = “sposo (un uomo o una donna), contraggo matrimonio” [da Rusconi]. Gamiskontai = ind. pres. pass. di gamiskō. Gamiskomai = “vengo data in moglie, prendo marito”[Rusconi]. Nelle traduzioni italiane: prendono moglie e prendono marito (CEI 71 e CEI 97, Ein. e Paol.), prendono moglie e marito (Mond.), sposano e sono sposati (LDC, Conc., NRV), si sposano e si maritano (LND). |
34 | |||
|
SS 24.10.04 Greco: kataxiōthentes, ptc. aor. pass. di kataxioō. Al pass.: „sono ritenuto, dichiarato degno” [Rusconi].
SS 24.10.04 Greco: aiōnos ekeinou, genit. sing. di aiōn ekeinos, letteralm. cuddhu mundhu / cuddh’edade / cuddhu sèculu / cuddhu tempus. Di aiōn si è già parlato in altra occasione in queste stesse traduzioni. Forse sarebbe più chiaro se traducessimo, come del resto fa qualche altra versione, de su mundhu ‘enidore / chi at a benner (IEP, Mond., NRV, rispettivam. del mondo futuro, al mondo futuro, al mondo avvenire; anche CEI è passata da dell’altro mondo della vers. 71 a della vita futura della vers. 97). In questo senso, fra le versioni non italiane, le/au monde à venir (BFC, TOB), aquel mundo venidero (RVA), ecc.
|
35 | |||
|
Lc 20,37 si ndhe torran a pesare
SS 24.10.04 Greco: egeirontai: indic. pres. pass. di egeirō = (al pass.) “mi sveglio, mi desto” [Rusconi]. Quindi, letteralm., si ndhe torran a ischidare.
Lc 20,37 l’at fatu a cumprendher
SS 24.10.04 Greco: emēnusen, indic. aor. di mēnuō = “informo, fo sapere, segnalo, indico”
Lc 20,37 a propòsitu de su ruedu
SS 24.10.04 Greco: epi tēs batou. Batou, gen. di batos = “rovo, spino”; accez. metonimica: “roveto, cespuglio” [Rusconi]. Il riferimento è all’episodio del “roveto ardente”.
|
37 | |||
|
SS 24.10.04 Greco:autō, dat. di autos = isse. Secondo altre versioni: in isse oppure pro mesu ‘e isse / pro mesu sou. |
38 | |||
| Lc 20,39 rispondhein nerzendhe
SS 24.10.04 Greco: apokrithentes eipan. Letteralmente, rispondhein e nerzein. Semitismo. In realtà non si tratta di vera e propria risposta. Se n’è già parlato in altra occasione, sempre in queste traduzioni. Qualcosa come “presero la parola e dissero”. Oppure potremmo dire semplicemente nerzein.
|
39
|
|||
|
Lc 20,40 piùs a li fagher preguntas
|
40 | |||
|
|
||||
domenica 11 novembre 2001
|
27 Apustis fiant acostiaus unuscantus Sadduceus, is chi narant ca no nci
at arresurretzioni, e dd'ant pregontau, narendi: |
27 Funt acostiaus unuscantus Sadduceus,
is chi narant ca no nci at arresurretzioni, e dd'ant
fatu custa pregonta: |
|
34 E Gesus ddis at nau: "Is fillus de custu mundu pigant
pobidda e pigant pobiddu; |
34 E Gesus ddis at nau: "Is fillus de custu mundu pigant pobidda e pigant pobiddu; 35 Ma cussu chi Deus at a agati dìnnius de pigai parti a icuddu mundu e a s'arresurretzioni de is mortus no ant a pigai né pobidda né pobiddu: 36 ca non si podint morriri prus, puita ca funt agualis a is missus de Deus e sendu arresuscitaus funt fillus de Deus. 37 E ca is mortus arresuscitant dd'at inditau fintzas e Mosè in su contu de s'orruàxu, candu de su Sinniori narat ca est Deus de Abramu, de Isacu e de Giacobbu. 38 Ma Deus non est Deus de genti morta, ma de genti bia, ca totus, bius o mortus, funt bius po parti de Deus". |
|
39 Tandus unuscantus Ominis de sa Lei ant arrespustu e ant nau: "Su
maistu, as nau su giustu!". |
|
|
Note 2001 |
|
|
Lc 20,27 Apustis : continuo a ritenere che sia meglio riservare questo avverbio per tradurre meta tauta. Il participio esprime un rapporto temporale non con quanto precede, ma con il verbo che segue, cioè non ha la funzione di collegare i due episodi fra di loro, ma di introdurre l'azione successiva di "interrogare": i sadducei non potevano interrogare se prima non si avvicinavano. Se proprio si vuole usare "apustis" sarebbe non "Apustis si fiant acostiaus..." ma : "Apustis chi si fiant acostiaus..., dd'ant pregontau...". Lc 20,28 narendi : altre volte mi pare che abbiamo evitato la traduzione letterale del gerundio, in quantro sembrava più naturale in sardo dire "dd'ant pregontau e dd'ant nau" (o qualcosa di simile). nAGh: mi parit ca atras bortas eus risolviu ponendi duas coordinadas : dus tempus finius acapiaus cun d’una « e » (Lc 24,52 ecc.). Innoi perou s’iaus a agatai fintzas e un’atra e “e dd’ant nau” Chi depu nai sa beridai a mimi no mi praxit ne s’unu modu ne s’aturu puita ca in sardu su verbu “pregontai” mi parit ca s’abetat sempiri su cumplementu ogetu e no dd’umperaus mai in sentzu assolutu po narri “interrogare”. A mei mi benit prus beni a narri: “dd’apu pregontau una cosa (custa cosa) e dd’apu nau” o mancai: “dd’apu fatu una(custa) pregonta e dd’apu nau” giai giai cumenti fait CEI o chi nou cun d’unu verbu feti: “dd’ant pregontau” Lc 20,28 at iscritu po nosu : formalmente andrebbe anche bene (cf NIV Moses wrote for us). Tuttavia, sarebbe forse più naturale "Mosè s'at iscrittu custa lei: ...". Lc 20,28 custu: tutta la frase lett. "chi de unu morit unu fradi tenendi pobidda, e custu essendi chentza 'e fillus, chi si pighit su fradi de issu sa femina e ndi pesit areu a su fradi de issu". Da qui forse deriva che : a) sarebbe meglio tradurre il participio presente greco all'imperfetto (il participio presente non esprime qui un tempo ma uno stato): "chi teniat pobidda ma non teniat fillus" b) pobidda: il sardo usa sovente femina per pobidda, soprattutto in contesti simili a questo. La decisione è duplice: se decidere di usare "pobidda" o "femina", e se usare sempre la medesima traduzione. Ad es. al v. 33: perché dire prima "femina" e poi "pobidda"? Di per sé sarebbe: " Sa pobidda duncas in s'arresuretzioni de chini de issus at essiri pobidda? Ca totus a is seti dd'ant tenta a pobidda". nAGh: est berus ca in sardu “femina” ddu poneus fintzas e po pobidda, ma de totu s’arrexonamentu si depit cumprendiri sempiri craru ca seus chistionendi de pobidda e non de una femina chi podit essiri fintzas e fancedda o amiga. In prus in Lc 20,33 “ca totus a is seti dd’ant tenta a pobidda” mi parit non si podit cambiai cun “femina” e sa primu borta puru (Lc 20,28) ia a tenni cancuna duda, puita ca “pobidda” fait pentzai inderetura a sa còia, ma “femina” lassat abertas atras portas puru. Tandus o ddus poneus totu a is duus o lassaus sempiri “pobidda”. Deu apu lassau is cosas chentza de definiri. c) al posto di "custu" sarebbe più chiaro usare o "issu" (= su fradi biu) o esplicitamente "su fradi" (come fa il greco), altrimenti "custu" si riferisce al fratello morto (grammaticalmente più vicino e in greco di fatto riferito con outos). d) fradi (spaciau): qui sarebbe proprio il caso di usare il termine sardo per indicare uno che è morto. E secondo me è più naturale usare soltanto "su spaciau"e magari anticiparlo già al primo riferimento. Lc 20,28 sa pobidda (femina) : di per sé in greco c'è anche il genitivo autou "di lui" In conclusione, qualcosa come: "chi a unu ddi morit unu fradi chi teniat femina, ma non teniat fillus, su fradi si depit pigai sa femina de su spaciau po ndi pesai areu a su fradi suu". Lc 20,29 Lc 20,30 at pigau : mi pare che in sardo si direbbe "s'iat pigau". Lc 20,30 su de duus : forse, siccome ormai poco abituati al modo di contare sardo, non mi sembra che risulti molto chiaro alla prima lettura. Nel caso, come renderlo più chiaro? Forse, se si ripete "fradis": su de duus fradis (mi pare che nella struttura sarda resta chiaro che non si tratta di due fratelli). Altrimenti? Usare "secundu", e solo dopo "su de tres ecc." ? nAGh: deu in dònnia modu ia a tentai de sarvai su modu de contai is ordinalis in sardu (e no m’istentu a nai puita) po cussu ia a ponni “su de duus fradis” mancai fintzas e ponendi innantis “sa femina” chi non fait sa frasi tropu grai: “aici sa femina si dd’iat pigada su de duus fradis” Lc 20,33 pobidda : o forse "dd'ant tenta a pobidda"? nAGh: chentza de duda peruna! Lc 20,35 dinnius de cuddu : tuttavia, in greco c'è un passivo (essere giudicati degni) e c'è anche il verbo tygkano : essere giudicati degni di arrivare, di raggiungere, di partecipare... : cussus chi ant'essi agataus, opp. cussus chi Deus at agatai dignus de pigai parti a ... nAGh : sigomenti ca su sardu no est amigu meda de su passivu, iat essi mellus cust’urtimu modu. Lc 20,35 pigant : al futuro in greco. Lc 20,35-36 né pobiddu. 36 Ca non ... : attenzione alla punteggiatura. Qui cei 97 mette due punti: "non prendono né moglie né marito: infatti non possono più morire, perché sono uguali agli angeli, e, poiché sono figli della risurrezione, sono figli di Dio". Cei 71 era : "non prendono moglie né marito; e nemmeno possono più morire, perché sono uguali agli angeli e, essendo figli della risurrezione, sono figli di Dio. La differenza fra Cei 71 e 97 è che in Cei 97 è più chiara la sequenza dei supporti: non si sposano, perché non muoiono più; e non muoiono perché sono uguali agli angeli; cioè, il fatto di essere uguali agli angeli è in supporto del non morire, e non in supporto del non sposarsi. Per quanto riguarda poi la discussione sulla concezione del matrimonio (che qui sembra finalizzata ai figli), bisognerebbe anzitutto ricordare che di per sé qui di questo si tratta (legge del levirato), e non delle nostre conferenze psico-teologiche sul matrimonio. LC 20,36 comenti de missus (angiulus) : isaggeloi : non salterei il termine "uguali" e direi come altrove "missus de Deus" Lc 20,36 funt fillus de Deus, sendu... : forse meglio seguire l'inversione (logica) di Cei 71 e mantenuta in Cei 97, così è anche meno pesante la ripetizione di "Deus": "sendu risuscitaus sunt fillus de Deus". Per "figli di Dio" mi sembrerebbe più chiaro qui tradurre "sono con Dio", "sunt impari cun Deus" ? Lc 20,36 fillus de s'arresurretzioni : qui espliciterei il senso del giro di frase semitico "figli della risurrezione = risuscitati". Lc 20,37 narat: Sinniori
: no, kyrion è accusativo e funge qui come nome proprio essendo
senza articolo. Come Cei: "quando chiama il Signore: Dio di Abramo, di
Isacco e di Giacobbe". Opp. : "quando del Signore dice che è
Dio di ...". nAGh: Fortzis est prus craru chi poneus in cust’urtimu modu: “candu de su Sinniori narat ca est Deus de... ” o mancai “candu nomenat a su Sinniori narendi:...” Lc 20,37 Giacu : che però sarebbe "Giacomo", o no? Lc 20,38 de is mortus : non c'è articolo in greco. Cf senso nota sotto. Lc 20,38 duncas : troppo forte qui per il solito de di transizione o collegamento, e non tanto di argomentazione; quindi forse anche inesatto. Nel ragionamento, si tratta di un presupposto, e non di una conseguenza: "Ma Deus non est Deus de mortus (de genti morta), ma de bius (de genti bia)". Cioè, se Dio si presenta come Dio di Abramo, Isacco e Giacobbe, vuol dire che essi sono vivi, perché una tale relazione con Dio presuppone dei partners che siano vivi. Quindi esiste la risurrezione dei morti. Tutti sanno che i patriarchi sono morti: ma questo vale riguardo agli uomini, non riguardo a Dio, perché coloro con cui Dio si dice in relazione sono certamente tutti viventi. Io tradurrei verso questo senso: "Ma Deus non est Deus de genti morta, ma de genti bia, ca totus, bius o mortus, funt bius po parti 'e Deus". Lc 20,38 mesu de : tralascerei, avendo un dativo semplice in greco. Cf senso nella nota precedente.
|
|