| © Vangelo di Matteo 2002-05 Traduzione dal greco in sardo campidanese, variante del Sarcidano isilese, di Antioco e Paolo Ghiani. Traduzione dal greco in sardo logudorese di Socrate Seu. Consulenza esegetica e filologica di Antonio Pinna e Antonio Piras. |
|||||
| Mt 4,1-11 per I
Domenica di Quaresima Anno A i vv. 4,1-11 sono stati pubblicati sul n. 5 del 10 febbraio 2002, p. 10 |
|||||
| L'accento delle parole, ove non indicato, cade sulla penultima vocale. | |||||
| Campidanese Proposta 1 | Modifiche | Logudorese Proposta 1 | Modifiche | Seu 2005 | |
|
Mt 04,01 Tandus su Spiridu nd’at pigau (ingortu) a Gesus a su desertu po ddu fai tentai de s’aremigu. |
Mt 04,01 Tandus su Spiridu nd’at ingortu a Gesus a su desertu po ddu fai tentai de s’aremigu. |
Mt
04,01 Tandho
Gesùs ch’istèit giutu a su desertu dae s’ispìritu
pro esser tentadu dae su diàulu. |
Mt 04,01 Tandho Gesùs ch’istèit giutu a su desertu dae s’Ispìritu pro esser tentadu dae su diàulu. |
Mt 04,01 Tandho a Gesùs s’Ispìritu ‘e Deus che lu leeit a su desertu pro chi l’aeret tentadu su diàulu. |
|
|
Mt 04,02 E (Gesus) at giaunau coranta dis e coranta nottis e a s’acabbu dd’at pigau famini. |
Mt 04,02 E (Gesus) at giaunau coranta dis e coranta notis e a s’acabbu dd’at pigau famini. |
Mt 04,02 E daghi apèit geunadu baranta dies e baranta notes, a s’ùltimu lu leèit su fàmine. |
Mt 04,02 E daghi apèit geunadu baranta dies e baranta notes, a s’ùltimu lu leèit su fàmine. |
Mt 04,02 E daghi apeit geunadu baranta dies e baranta notes, a s’ùltimu lu leit su fàmine. |
|
|
|
Mt 04,03 E si dd’est acostiau su tentadori e dd’at nau: «Giai chi ses Fillu de Deus, nara a icustas perdas a si furriai a pani». |
Mt 04,03 E benzèit su tentadore e li nerzèit: - Si ses fizu ‘e Deus, nara chi custas pedras si muden in pane -. |
Mt 04,03 E s'acurtzièit su tentadore e li nerzèit: "Giaghi ses Fizu 'e Deus, nara chi custas pedras si muden in pane".
|
Mt 04,03 E s’acurtzieit su tentadore e li nerzeit: “Giaghi ses Fizu ‘e Deus, nara a-i custas pedras chi si ‘olten in pane”. |
|
|
Mt 04,04 Ma issu at arrespustu e at nau: «Ddu at iscritu: (ca) a pani feti no at a campai omini, ma a donnia fueddu chi ndi bessit de sa buca de Deus». |
Mt 04,04 Ma issu at arrespustu e at nau: «Ddu’ at iscritu: (ca) a pani feti no at a campai omini, ma cun donnia fueddu chi ndi bessit de sa buca de Deus». |
Mt 04,04 Ma isse rispondhèit e nerzèit: - Est iscritu: “No de pane ebbìa at a biver s’òmine, ma de onzi paràula chi ‘enit ('essit) dae sa ‘uca ‘e Deus” -. |
Mt 04,04 Ma isse rispondhèit e nerzèit: - Est iscritu: “No de pane ebbìa at a biver s’òmine, ma de onzi paràula chi ‘enit dae sa ‘uca ‘e Deus” -. |
Mt 04,04 Ma isse rispondheit nerzendhe: “No est de pane ebbìa chi at a viver s’òmine, ma de onzi paràula chi ‘enit dae sa ‘uca ‘e Deus”. |
|
|
Mt 04,05 Tandus s’aremigu ndi ddu pigat a sa citadi santa e nci dd’at postu in su cuccuru de su tempru |
Mt 04,05 Tandus s’aremigu ndi ddu ingollit a sa citadi santa e dd’at fatu abarrai in punta in punta de su tempru. |
Mt 04,05 Tandho su diàulu si lu leat a sa tzitade santa e che lu ponzèit subra sa punta prus alta ‘e su tempiu. |
Mt 04,05 Tandho su diàulu si lu leat a sa tzitade santa e che lu fatèit istare subra sa punta prus alta 'e su tempiu. |
Mt 04,05 Tandho su diàulu si lu leeit a sa tzitade santa e che lu fateit istare subra sa punta piùs alta ‘e su tèmpiu. |
|
|
Mt 04,06 e ddi narat: «Chi tui ses su
Fillu de Deus, getadinci a basciu, poita ca ddu at iscritu: po tui at pretzetau a is missu suus,
|
Mt 04,06 e ddi narat: «Giai chi ses su Fillu de Deus, getatinci a basciu,
poita ca ddu’at iscritu: po tui at a pretzetai a is missus suus,
|
Mt 04,06
E li narat: - Si ses fizu ‘e Deus, betadiche a giosso; est
iscritu, difatis: |
Mt 04,06 E li narat: "Giaghi ses Fizu 'e Deus,
betadiche a giosso; est iscritu, difatis: |
Mt 04,06 E li narat: “Giaghi ses Fizu ‘e Deus, betadiche a giosso; est iscritu, difatis: A sos ànghelos suos at a cumandhare pro te e subra sas manos t’an a giugher, a tales chi no trambuchet in una pedra su pe tou”. |
|
|
Mt 04,07 Gesus dd’at nau: «Ddu at fintzas iscritu: No as a tentai a su Sinniori Deus tuu». |
Mt 04,07 Gesus dd’at nau: «Ddu at iscritu puru: No as a tentai a su Sinniori Deus tuu». |
Mt 04,07 Li nerzèit Gesùs: “Est iscritu puru: No as a tentare a su Segnore Deus tou”. |
Mt 04,07 Li nerzèit Gesùs: “Est iscritu puru: No as a tentare a su Segnore Deus tou”. |
Mt 04,07 Li nerzeit Gesùs: “Est iscritu puru: No as a tentare su Segnore Deus tou”. |
|
|
Mt 04,08 S’aremigu ndi ddu pigat torra a unu monti artu meda e dd’amostat totus is arrennius de su mundu e sa gloria insoru, |
Mt 04,08 S’aremigu ndi ddu pigat torra a unu monti artu meda e dd’amostat totus is arrennius de su mundu e sa gloria insoru, |
Mt 04,08 Su diàulu si lu leat puru a unu monte altu meda e li dat a bider totu sos regnos de su mundhu e-i sa gloria issoro, |
Mt 04,08 Assora su diàulu si lu torrat a leare a unu monte altu meda e li dat a bider totu sos regnos de su mundhu e-i sa gloria issoro, |
Mt 04,08 Assoras su diàulu si lu torrat a leare a unu monte altu meda e li dat a bider totu sos regnos de su mundhu e-i sa glòria issoro, |
|
|
Mt 04,09 e dd’at nau: «Totu custu dd’apu a donai a tui, chi t’essast inginugau po m’adorai». |
Mt 04,09 e dd’at nau: «Totu custu dd’ap’a donai a tui, chi ti getas a terra e m’adoras». |
Mt 04,09 e li nerzèit: - Custas cosas ti las apo a dare totugantas a tie, si ti ‘etas a terra e mi adoras -. |
Mt 04,09 e li nerzèit: - Custas cosas ti las apo a dare totugantas a tie, si ti ‘etas a terra e mi adoras -. |
Mt 04,09 e li narat: «Custas cosas las apo a dare totu cantas a tie, si ti ‘etas a terra e mi adoras». |
|
|
Mt 04,10 Tandus Gesus ddi narat: «Baidìndi, Aremigu (Satana)! Ddu at iscritu: A su Sinniori Deus tuu t’as a inginugai e a issu feti as a srebiri». |
Mt 04,10 Tandus Gesus ddi narat: «Baitindi, Aremigu ! Ddu’at iscritu: A su Sinniori Deus tuu t’as a adorai e a issu feti as a srebiri». |
Mt 04,10 Tandho li narat Gesùs: - Baedìche, Sàtana; est iscritu difatis: “A su Segnore Deus tou as a adorare e a isse ebbìa as a fagher atos de devotzione -. |
Mt 04,10 Tandho li narat Gesùs: - Baedìche, Sàtana; est iscritu difatis: "A su Segnore Deus tou as a adorare e a isse ebbìa as a servire". |
Mt 04,10 Tandho li narat Gesùs: «Baediche, Sàtana; est iscritu difatis: Su Segnore Deus tou as a adorare e a isse ebbìa as a servire». |
|
|
Mt 04,11 Tandus s’aremigu ddu lassat, e illuegu unuscantus missus funt acostiaus e ddu srebiant. |
Mt 04,11 Tandus s’aremigu ddu lassat, e illuegu unuscantus missus de Deus si ddi funt acostiaus e dd’atendiant. |
Mt 04,11 Tandho su diàulu lu lassat istare e acò chi ànghelos s’acurtzièin e l’atendhìan. |
Mt 04,11 Tandho su diàulu lu lassat istare e acò chi ànghelos s’acurtzièin e l’atendhìan. |
Mt 04,11 Tandho lu lasseit istare, su diàulu, e acò chi s’acurtziein ànghelos e si ponzein a l’atendher. |
|
|
Note a partire da proposta Ghiani 2002 |
|||||
|
Mt 04,01 pigau : tenuto conto della possibile inflazione di questo verbo (cf v. 5.8), forse meglio "ingortu". Letteralmente "anago" è "portare sopra", sfumatura in genere trascurata dalle traduzioni. Il riferimento è ai monti del Deserto di Giuda. Mt 04,03 est acostiau : opp. "s'est acostiau" ? Per proposta Seu: forse meglio usare un verbo più formalmente equivalente a "proserchomai", appunto "venir vicino". nAGh: cumenti dd’apu lìgiu apu pentzau: iat essiri ancora mellus “si dd’est acostiau” agoa apu pigau su gregu e apu biu ca su pronomini ddu’est una borta feti, tandus apu biu CEI e chi invecis ddu ponit duas bortas e aicustu puntu apu nau: lasseus totu cumenti cuntzillau: “s’est acostiau” nAGh: a pani feti no at a campai omini, ma a donnia: mi parit ca nci at tropus a, s’urtima creu chi siat mellus a dda tramudai in “cun” fintzas e puita ca sa frasi, in sa serrada, no est crara meda. Mt 04,05 su cuccuru de su tempru : potrebbe anche dirsi, ma è poi così naturale e chiaro? A parte l'esatta ubicazione, il senso è che tale posizione viene a significare una specie di "compimento" messianico da parte di Gesù. nAGh: tandus abarrat su modu umperau de Seu “sa punta prus arta de... ” o “su pitzu prus artu de...” o mancai “in (a) punta in (a) punta de...” Mt 04,06 Chi tui ses : perché cambiare rispetto alla prima occorrenza "giai chi..."?\ Mt 04,06 at pretzetau : futuro in greco: "at a pretzetai" Mt 04,07 fintzas : il senso è che "c'è scritto anche": una sola scrittura, isolata, non contiene tutta la verità, anzi la verità sta non nel testo in sé, ma nel lettore che interpreta il testo, anzi i testi; in questo caso Gesù occupa il posto del "soggetto di verità". Da questo punto di vista, "fintzas" al mio orecchio suona più "perfino" che "anche". È solo questione di orecchio? nAGh: sempri a origa posta e tropu fini puru: “puru” postu agoa risolvit sa chistioni. Mt 04,09 t’essast inginugau po m’adorai : contorto e poco naturale, mi pare. In genere, ogni volta che hai introdotto una variazione con la finale "po..." i risultati hanno prestato il fianco a discussione. Quindi, prima di riprendere questa via, tienine conto. La cosa più semplice mi pare come al solito quella di introdurre invece due frasi coordinate "se tu ti inginocchi e mi adori". Notando tuttavia che "inginocchiare" va oltre il verbo "cadere (a terra)". e rappresenta quasi una transculturazione, dato il gesto di "ginnastica" che ormai rappresenta il nostro "inginocchiarsi". Su questa scelta si potrebbe pensare a "mettersi in ginocchio", "si tui ti ponis a genugu". Tanto più che al v. 10 traduci con "inginugai" il secondo verbo "proskunéo" che al v. 9 traduci con "adorare". nAGh: "si tui ti ponis a genugu” non mi parit unu modu chi umperaus in sardu, fortzis si podit narri “... a genugus in terra” e chi poneus “chi tui ti ponis ingenugau” is cosas non cambiant meda. Fortzis “chi ti getas a terra e ...” cumenti fait Seu est su prus bonu, o “scutu/incrubau faci a terra”? ma seus giai prus aillargu. Dificili a ddu strobiri! Mt 04,10 Aremigu (Satana) : rispettare la diversità delle voci nel testo greco? Nel caso, quindi, scegliere che cosa per "diabolos" e che cosa per "satanas". Ma è vero che si potrebbe usare sempre un solo termine in sardo (e quindi preferirei in campidanese "aremigu"), che equivarrebbe a tradurre anche "satanas" invece che traslitterarlo soltanto. Su "tiau" mi pare ormai significare altra cosa che "satana". nAGh: is tres fueddus prus umperaus funt: “tiaulu, dimòniu, aremigu”, ma fortzis sa chistioni chi don Antonio fait po “Tiaulu” balit fintzas e po “dimòniu” e tandus si lassat sempri “aremigu”? Mt 04,11 srebiant : tenuto conto del precedente "srebiri", usato per "latreuo", qui forse meglio modificare con un verbo che indichi il "servire a tavola" per dar da mangiare dopo il digiuno.
|
|||||
|
Note a partire da proposta Seu |
|||||
|
Mt 04,01 ispìritu : anche se altre volte abbiamo messo il minuscolo, qui ci vuole o il maiuscolo oppure la specificazione che non si tratta del suo spirito ma di quello di Dio. rSeu -Mt 04,01 - s'ispìritu - D'accordo. Per non discostarci, se possibile, dal greco, direi di limitarci all'uso della maiuscola: s'Ispìritu. Mt 04,03 Si ses fizu : detto così, si potrebbe anche intendere che il tentatore chieda a Gesù di dimostrare che è veramente figlio di Dio. Si tratta di un senso possibile. Tuttavia, è meglio disambiguare verso un senso che faccia capire che il tentatore dà già per certo che Gesù è il figlio di Dio, e chiede che "siccome, dal momento che" è figlio di Dio, faccia quanto lui suggerisce. In campidanese, diremmo "Giai chi ses fillu de Deus, ..." rSeu - Mt 04,03 - si ses fizu 'e Deus - D'accordo. Sostituiamo si con giaghi: E benzèit su tentadore e li nerzèit: "Giaghi ses Fizu 'e Deus, nara chi custas pedras si muden in pane". Mt 04,04 s'òmine : come al solito, gli anglosassoni suggeriscono di evitare il termine "uomo" per usare un linguaggio bi-sex, come "people / human beings / one", o altri modi. Il sardo mi pare che per ora non pone questo problema. D'altra parte, qui è importante lasciar chiaro che Gesù si pone dalla parte dell'umanità, e non dalla parte della divinità. Quindi far scomparire ogni termine che richiami esplicitamente "umanità" non mi parrebbe una buona manovra. rSeu - Mt 04,04 - s'òmine - Ritengo anch'io che in questo caso sia meglio lasciare gli anglosassoni ai loro eccessi bisex. S'umanidade e più ancora sa zente guasterebbe il sapore dell'originale. Si usa dire: No si medit a prammos s'òmine = L'uomo non si misura a palmi. Ma, evidentemente, anche la donna. In altro contesto, un sinonimo potrebbe essere su cristianu Mt 04,05 che lu ponzèit : mi sembra dia un''impressione troppo materiale o meccanica (tipo pacco). Forse il senso del verbo greco sarebbe meglio tradotto con "lo fece stare su...", o qualcosa di simile. rSeu - Mt 04,05 - che lu ponzèit - D'accordo. Abbandoniamo le traduzioni troppo "brutali" (CEI 71: lo depose; CEI 97: lo pose; ABU: lo mise; Nuoviss. Vers.: pòstolo). Modifichiamo in: e che lu fatèit istare: Tandho su diàulu si lu leat a sa tzitade santa e che lu fatèit istare subra sa punta prus alta 'e su tempiu. nAGh: “dd’at fatu abarrai” ?? nSeu - Mt 04,06 - si ses Fizu 'e Deus - Anche qui: giaghi: E li narat: "Giaghi ses Fizu 'e Deus, betadiche a giosso; est iscritu, difatis: "A sos ànghelos suos at a cumandhare pro te e subra sas manos t'an a giugher, a tales chi no trambuchet in una pedra su pe tou". Mt 04,08 puru : è vero che si tratta dello stesso termine palin tradotto così al v. 7 . Tuttavia, siccome in greco è ad inizio frase opera meglio il passaggio alla terza tentazione. Forse si potrebbe aggiungere una particella di passaggio? La più leggera che mi viene in mente è "assora", usata talvolta per tradurre il greco de (che qui certo non c'è). Oppure, rivedere la frase precedente? Oppure, rinunciare a omologare? rSeu - Mt 04,08 - puru - D'accordo. Sostituiamo con assora: Assora su diàulu si lu leat a unu monte altu meda e li dat a bider totu sos regnos de su mundhu e-i sa gloria issoro. In alternativa: si lu torrat a leare e che lu giughet. Mt 04,10 a fagher atos de devotzione : un po' lungo. La ricerca su questo termine dipende anche da come si traduce il verbo precedente proskyneo, tradotto qui con "adorare". Perché escludere "servire" dal momento che è il senso proprio del verbo greco ("servire per una paga")? Il senso religioso del termine viene dall'abbinamento esplicito o sottinteso (nella letteratura biblica) con il termine "Dio". rSeu - fagher atos de devotzione - Condivido. Sostituiamo con: servire: Tandho li narat Gesùs: "Baediche, Sàtana; est iscritu difatis: "A su Segnore Deus tou as a adorare e a isse ebbìa as a servire".
Altre note di Socrate Seu
nSeu - Mt 04,02 - fàmine - Questa parola nel testo sul sito è sottolineata. Perchè? rAP : forse, si tratta di qualche automatismo o controllo sul computer locale.
nSeu - Mt 04,04 chi 'enit / 'essit dae sa 'uca 'e Deus - Quale delle due soluzioni si ritiene preferibile? rAP Preferibilmente "chi 'enit"
nSeu - Mt 04,10 baediche - In alternativa: andhadiche.
|
|||||
|
Note 2004-2005 |
|||||
|
Mt 04,01 a Gesùs s’Ispìritu ‘e Deus che lu leèit a su desertu SS 29.01.05 Greco: ho Iēsous anēchthē eis tēn erēmon hupo tou pneumatos. Letteralm.: su Gesùs ch’isteit giutu/leadu a su desertu dae s’Ispìritu. Anēchthē: indic. aor. pass. di anagō = “conduco in su”, “fo salire” [Rusconi]; “condurre”, “portare”, “far salire” [Vigini]. Nella traduzione ho modificato il verbo dal passivo del greco in attivo, data la nota riluttanza del sardo nei confronti delle forme passive, pur mantenendo Gesùs all’inizio della frase (non, quindi, s’Ispìritu ‘e Deus che giuteit/leeit a Gesùs a su desertu). Quanto a s’Ispìritu ‘e Deus: l’inserimento della precisazione (‘e Deus), assente nel testo greco, è conseguente all’osservazione AP/2002 in proposito (nella redazione finale del 2002 mi ero accontentato della semplice iniziale maiuscola; si tratta, comunque, di interventi effettuati anche in altri contesti: v. per es., il “Discorso delle beatitudini”). |
01 | ||||
|
Mt 04,01 pro chi l’aeret tentadu su diàulu SS 29.01.04 Greco: peirasthēnai hupo tou diabolou. Letteralm.: pro esser tentadu dae su diàulu. Peirasthēnai: infin. aor. pass. di peirazō = “tento”, “saggio”, “metto alla prova”. Anche qui, stesso discorso per quanto riguarda la modificazione del passivo in attivo. Circa il vb. tentare: nonostante questo vb. in sardo abbia anche il significato di “custodire”, “fare la guardia a”, l’ho mantenuto nella traduzione, inquanto mi pare che sia il vb. che il corrispondente sostant. tentatzione siano termini “canonici”. In altri contesti, ho usato il vb. iscumproare. Nelle traduzioni sarde: Cuccu, po èssi tentàu dàe su tiàulu; Fois [I Vangeli illustrati da Odo Tinteri], pro chi lu tenteret su dimoniu; Manca: pro essere tentadu dae su dimoniu; Ruiu, a lu ponner in tentassione su dimoniu; Vargiu, po essi tentau de s’aremigu. Quanto a pro chi: rispetto a a tales chi mi pare più decisamente adatto ad introdurre una proposizione finale. |
01 | ||||
|
Mt 04,05 si lu leeit SS 29.01.04
Nel testo greco, paralambanei, che a rigore è un presente. Ho tradotto con il pass. rem., omologandolo al vb. seguente (che lu fateit istare, corrispondente al greco estēsen, che invece è un aoristo) onde evitare i “salti di tempo” nell’ambito della stessa frase che al nostro orecchio suonano di solito sgradevoli.
|
05 | ||||
|
Mt 04,09 e li narat SS 29.01.04
Nel testo greco: eipen. Quindi, un aoristo. Ho tradotto con un presente, omologando ai due presenti che precedono eipen, sempre per evitare nell’ambito della stessa frase i “salti di tempo” di cui ho già detto.
|
09 | ||||
|
Mt 04,09 custas cosas las apo a dare totu cantas a tie
SS 29.01.04 Greco: tauta soi panta dōsō. Letteralm.: custas cosas a tie totu cantas apo a dare. Ho conservato nella traduzione la posizione enfatica di tauta.
|
09 | ||||
|
Mt 04,11 tandho lu lasseit istare, su diàulu SS 29.01.04
Greco: tote aphiēsinauton ho diabolos. In sede di revisione: ho ripristinato lo stesso ordine delle parole del greco; ho tradotto con un pass. rem. il pres. aphiēsin sempre per evitare i “salti di tempo” nella stessa frase.
|
11 | ||||